پژوهشی در کوپال و کاربرد آن در سواحل شمالی خلیجفارس نمونۀ مطالعاتی: کوپالهای مکشوفه از محوطههای باستانی دیلم، گناوه و دیر (استان بوشهر)
نویسندگان
1 دانشیار پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
doi
10.22084/nb.2025.27705.2576چکیده
در کنار سایر مواد فرهنگی باستانشناختی، «کوپال» فراوانترین یافته در مطالعات باستانشناسی سواحل شمالی خلیجفارس است. کوپال در محوطههای باستانی خوزستان، فارس، برخی نقاط تاریخی هرمزگان و به فراوانی در محوطههای استان بوشهر شناسایی شده است. باوجود فراوانی این یافتۀ فرهنگی تاکنون مطالعۀ چندانی درخصوص تعیین محدودۀ پراکندگی، تنوع شکل و انواع کاربری و تاریخگذاری آن انجام نشده است. پژوهش حاضر نتیجۀ مطالعات کتابخانهای و بررسیهای باستانشناسی در سواحل شمالی خلیجفارس در محدودۀ استان بوشهر است. در نتیجۀ این پژوهش ضمن معرفی محدودۀ پراکندگی و انواع کوپال، کاربردهای آن شامل پایۀ سکوهای (نیمکت) پیرامون آتشکده، آتشدانهای محلی و کاربری بهعنوان عنصر تزئینی معماری معرفی شده و نمونههای ساسانی تا دوران اسلامی آن مورد بحث قرار خواهد گرفت. مهمترین پرسشهای این پژوهش بدین شرح است: محدودۀ پراکندگی کوپال کجاست؟ انواع کوپال چیست و کاربرد آن کدام است؟ و تاریخگذاری آن چیست؟ محدودۀ پراکندگی و محل تولید کوپال سواحل شمالی خلیجفارس است. کوپال از نظر شکل و ابعاد از تنوع زیادی برخوردار است که نشاندهندۀ تنوع کاربری آن است. از کاربریهای مختلف کوپال میتوان به عنصر تزئینی در معماری، پایۀ آتشدان محلی یا خانگی و پایۀ سکوهای (نیمکت) پیرامون آتشدان در آتشکده اشاره کرد. کوپال از نظر تاریخگذاری متعلق به دورۀ ساسانی تا قرون میانی اسلامی است.
