کاشی‌های زرین‌فام نویافتۀ زیارتگاه شاه‌یلمان کاشان

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

2 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

3 دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران (نویسندۀ مسئول).

doi
10.22084/nb.2025.28753.2647
چکیده

در این پژوهش به معرفی و مطالعۀ تطبیقی کاشی‌های زرین‌فام نویافتۀ مقبرۀ شاه‌یلمان کاشان پرداخته شده است. در پاییز سال 1384ه‍.ش. طی وقوع آتش‌سوزی در زیارتگاه شاه‌یلمان مجموعه‌ای از کاشی‌های زرین‌فام که روی مزار نصب شده بودند، هویدا شد که به‌دلیل آسیب دیدگی و صدمۀ حریق، از محل نصب خود جدا و برای حفاظت بیشتر به ادارۀ میراث‌فرهنگی کاشان منتقل شدند. با توجه به نویافتگی و ارزش‌های ویژۀ این مجموعۀ کاشی، آن‌ها را از جهت تزئینات و تکنیک‌های اجرا شده، مورد مطالعه قرار گرفت. در این پژوهش به این پرسش‌ها پرداخته شده است؛ 1) کاشی‌های زرین‌فام به‌دست آمده به این بنای خاص تعلق دارند یا از مکان دیگری به اینجا آورده شده‌اند؟ 2) کاشی‌های زرین‌فام موردمطالعه از نظر سبک‌شناسی به کدام خاندان یا استاد کاشی‌ساز قابل انتساب هستند؟ در این پژوهش مجموعۀ مذکور با رویکرد توصیفی-تطبیقی مورد مطالعه قرار گرفته است. کاشی‌های مورد مطالعه در این پژوهش 11 عدد هستند که از تمامی آن‌ها مستندسازی دقیق شامل عکاسی و طراحی نقوش به‌عمل آمده است؛ هم‌چنین به‌منظور تکمیل پیشینۀ تحقیقاتی از اطلاعات کتابخانه‌ای نیز بهره گرفته شده است. برهمین‌اساس و در راستای شناسایی سازنده و یا کارگاه ساخت احتمالی، سعی‌شد تا با مقایسه و مطالعۀ تطبیقی آن‌ها با نمونه‌های مشابه دیگر در زمینۀ ابعاد، طراحی و کیفیت ساخت، نتیجۀ لازم به‌دست آید. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که احتمالاً این کاشی‌ها به زیارتگاه شاه‌یلمان متعلق نبوده و کاربرد دیگری غیر از لوح مزار داشته، ولی بعدها بدین ترتیب در این بنا نصب شده‌اند.