فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عملیات بهره‌برداری و اقدامات مهندسی وابسته به آن از اثرات و پیامدهای محیط‌ زیستی برخوردار هستند، در حالی‌که اگر نکات و دستورالعمل‌های محیط‌زیستی در طراحی و برنامه‌ریزی‌های اولیه مد ­نظر قرار گیرد و پیش­بینی درستی از پیامدهای احتمالی این فعالیت ­ها وجود داشته باشد، میزان پیامدهای مخرب محیط‌ زیستی در مناطق تحت عملیات بهره­برداری کاهش می­یابد. هدف از این پژوهش بررسی اثرات فعالیت بهره‌برداری و اقدامات مهندسی وابسته به آن بر بوم‌سازگان جنگلی و همین‌طور ارائة روش و دستورالعملی جامع و کارآمد برای پیامدسنجی محیط‌زیستی این فعالیت در کلیة بوم‌سازگان‌های جنگلی است. به این منظور ابتدا مجموعه­ای از معیار­ها و شاخص ­های محیط ­زیستی تأثیرپذیر از اقدامات مهندسی و بهره ­برداری جنگل انتخاب و با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله ­مراتبی (AHP) وزن­ دهی شد. سپس با استفاده از وزن ­های به‌دست‌آمده برای معیارها و شاخص ­ها، نسبت به ارزیابی اثرات محیط‌ زیستی با کمک روش ماتریس وزنی اقدام شد. نتایج حاصل از فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی نشان داد که معیار فیزیک خاک (0/213) بالاترین وزن را در بین معیارهای پیامدسنجی محیط‌ زیستی داشته و معیار کیفیت توده (0/125) کمترین وزن و اهمیت را دارا است. در میان شاخص‌های محیط‌زیستی شاخص تخلخل خاک بیشترین وزن (0/311) و بالاترین اولویت را دارا بوده و شاخص محیط‌ زیستی زیست‌تودة میکروبی (0/0153) کمترین اهمیت را دارا است. نتایج حاصل از ماتریس وزنی برای پیامدسنجی محیط‌ زیستی بخش نم‌خانة جنگل خیرود نشان‌دهندة تخریبی با شدت متوسط در این بخش جنگلی در اثر فعالیت بهره‌برداری و اقدامات مهندسی وابسته به آن بوده است. بیشترین تأثیر و امتیاز منفی محیط‌ زیستی در ماتریس وزنی مربوط به شاخص محیط‌ زیستی مواد مغذی خاک با ۲۲ درصد اثر در مجموع نهایی امتیاز ماتریس وزنی ارزیابی بوده و کمترین آن مربوط به شاخص فرسایش آبی با ۶ درصد تأثیر در ماتریس وزنی است که نشان‌دهندة تخریب گستردة مواد مغذی خاک در اثر بهره‌برداری در بخش نم­خانه است. با استفاده از نتایج ماتریس وزنی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی می ­توان نسبت به اولویت­ بندی شاخص ­ها و معیارهای محیط ­زیستی به‌منظور انجام اقدامات حفاظتی و مدیریتی به جهت کاهش آسیب و تخریب در عرصه­ های جنگلی اقدام نمود.