ارزیابی میزان تخریب زیستی چاه‌نیمة‌ یک سیستان با استفاده از مدل تخریب اکولوژیک

نویسندگان

1 گروه مدیریت اکوسیستم‌های طبیعی، پژوهشکدة تالاب بین‌المللی هامون، پژوهشگاه زابل، زابل، ایران.

2 گروه منابع آب، پژوهشکدة تالاب بین‌المللی هامون، پژوهشگاه زابل، زابل، ایران.

doi
10.22059/jne.2024.372779.2652
چکیده

مدل تخریب محیط‌ زیست یکی از روش ­های ارزیابی محیط‌ زیستی است که آثار فعالیت‌های انسانی و تغییرات اکولوژیک را بر محیط‌ زیست تحلیل می‌کند و مقدار آن را به‌صورت کمی نشان می‌دهد. با توجه به اهمیت چاه­ نیمه­ های سیستان در منطقه، هدف از این مطالعه ارزیابی تخریب چاه‌نیمة­ یک سیستان با استفاده از مدل تخریب اکولوژیک می­ باشد. بنابراین پس از سلول ­بندی 28 گانه این چاه‌نیمه در قالب سلول­ های 50 هکتاری و تقسیم مساحت چاه­ نیمه به سه ناحیة تحت تأثیر شامل مجتمع بقیه‌الله الاعظم، اراضی کشاورزی شهر، مرکز تکثیر و پرورش شیلات و اراضی کشاورزی قلعه‌نو، نمونه‌برداری آب از 12 نقطة تأثیرگذار بر کیفیت آب انجام شد. فاکتورهای فیزیکی-شیمیایی آب از جمله اکسیژن زیستی، اکسیژن شیمیایی، کل جامدات محلول، نیترات، نیتریت، اسیدیته، قلیائیت، فسفات، هدایت الکتریکی و سولفات به‌عنوان منابع تخریب و مؤثر بر حیات آبزیان مورد اندازه ­گیری قرار گرفت. تراکم فیزیولوژیک نیز از تقسیم بهره ­برداران روستاهای اطراف چاه ­نیمه تا شعاع 2000 متر موجود در هر شبکة کاری بر وسعت زمین ­های قابل بهره‌برداری در هر ناحیه به‌دست آمد. نتایج به‌دست آمده و سنجش داده ­ها با استانداردهای آبزی‌پروری نشان می ­دهد که کل مساحت چاه‌نیمة یک، جزء مناطق نیازمند بازسازی طبقه ­بندی می­ گردد. بر این­ اساس 21 شبکه که 75 درصد مساحت را پوشش می ­دهد در دامنة ضریب تخریب 14/99-5 قرار گرفته ­اند. همچنین 7 شبکه شامل مناطق شمالی چاه­ نیمه (ناحیة تحت تأثیر اراضی کشاورزی شهر و مرکز تکثیر و پرورش شیلات) با 25 درصد مساحت در دامنة ضریب تخریب 19/99-15 قرار گرفته که نیازمند به بازسازی با اولویت می ­باشند.