فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گرگ (Canis lupus)، پلنگ (Panthera pardus) و خرس قهوه‌ای (Ursus arctos) در بسیاری از زیستگاه‌های رشته‌کوه البرز با انسان هم‌بومند. درک بهتر تعامل ساکنان با این گونه‌ها به یافتن راهکارهایی کمک می‌کند که افزون ‌بر تأمین منافع مردم، به بقای حیات وحش منتهی شود. دو ابزار نمونه‌برداری مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و پرسشنامۀ اکتشافی برای بررسی آگاهی و تجربۀ دو گروه از جامعۀ روستاییان استان قزوین استفاده شد که در زمینه‌های تقابل با گوشتخواران بزرگ و مسئولیت‌های اجتماعی متفاوت بودند (مجموع 198 نفر از 153 روستا). آگاهی پاسخ‌دهندگان دربارۀ گرگ و پلنگ و خرس و دیدگاه آنان دربارۀ وضعیت و روند جمعیت این گوشتخواران، ناهمگون بود. بیشتر (80%، 66 نفر) پاسخ‌دهندگان دامدار و کشاورز در دو منطقۀ تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط‌زیست، گرگ را بزرگ‌ترین تهدید معیشت خود می‌دانستند. در مقابل، نارضایتی بیشتر نمایندگان روستایی (%74، 86 نفر)، شامل دهیاران و بخشیاران و اعضای شورای روستایی خارج از مناطق تحت حفاظت، از سگ‌های ولگرد (C. familiaris) بود. احتمال ابراز نارضایتی جامعۀ دامدار و کشاورز ساکن مناطق تحت حفاظت از هر سه گوشتخوار بزرگ بیش از نمایندگان روستایی خارج از این مناطق برآورد شد. بالاترین احتمال ابراز نارضایتی از گوشتخواران بزرگ برای گرگ (میانه 0/94 و فاصلۀ باور بیزی 0/83 تا 0/99) و سپس پلنگ (0/11، 0/01 تا 0/26) توسط جامعۀ پاسخ‌دهندگان دامدار و کشاورز در مناطق تحت حفاظت‌ برآورد شد. استفادۀ همزمان از چند ابزار نمونه‌برداری و هدف‌گیری لایه‌های مختلف یک جامعه در پژوهش‌های اجتماعی محیط‌زیست می‌تواند تصویر جامع‌تری از تعامل مردم با حیات وحش فراهم کند. در حفاظت از گوشتخواران بزرگ ایران باید به راهکارهای مشارکتی و درگیرساختن مردم ساکن زیستگاه گوشتخواران در فرآیندهای تصمیم‌گیری توجه بیشتری کرد.