پژوهشی در کاشیهای زرینفام امامزاده عزیز روستای دنیجردِ تفرش
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستانشناسی دوران اسلامی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دکتری باستانشناسی، اداره کل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان مرکزی، اراک، ایران.
doi
10.22084/nb.2025.28967.2657چکیده
کاشیهای زرینفام بهعنوان یکی از ارزشمندترین نوع کاشی بهلحاظ تکنیک ساخت، نقش و فرم، همواره در هنر دوران اسلامی موردتوجه بوده است. یکی از مکانهایی که این نمونه کاشیها در آن وجود دارد بنای امامزاده عزیز در روستای دنیجرد شهرستان تفرش از توابع استان مرکزی است. این بنا براساس ساختار معماری و سکنجهای زیر گنبد مربوط به دورۀ صفوی است که صندوق چوبی بنا و گچبری روی مزار نیز گواهی بر این مدعاست اما کاشیهایی در دورن بنا و برای تزئین صندوق قبر آن بهکار رفتهاند که مربوط به دورۀ ایلخانی هستند. هدف از این تحقیق معرفی مختصر بنای امامزاده عزیز، صندوق چوبی موجود در بنا، پرداختن به شاخصههای هنری صندوق قبر که مزین به گچبری و کاشیکاری زرینفام است و علاوهبر آن پیجوئی برای شناخت، از استفاده یا عدم استفاده ثانویه کاشیهای زرینفام در صندوق قبر این آرامگاه است. در همین راستا؛ نخست، لوح مزار گچبری شده و نیز تمامی کاشیهای صندوق یاد شده از نظر زمان استفاده، نوع تکنیک و تزئین، بررسی و مطالعه شده و سپس تمامی کتیبههای هر یک از قطعات کاشی بهصورت جداگانه خوانده شده و ارائه خواهد شد. در انجام این پژوهش دو سوال مورد نظر است:1- با توجه به تعلق بنا و برخی تزئینات آن به دورۀ صفوی، ارتباط کاشیهای زرینفام دورۀ ایلخانی با صندوق قبر به چه نحو است ؟ 2- کاشیهای صندوق قبر امامزاده عزیز چه ویژگیها و شاخصههای هنری را دارا هستند؟ روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و گردآوری اطلاعات آن از طریق مطالعات کتابخانهای و بررسیهای میدانی به انجام رسیده است. براساس مطالعات صورت گرفته، کاشیهای زرینفام در این بنا احتمالاً از مکانی دیگر به این بنا آورده شده و بهصورت ثانویه به کار برده شدهاند و بهلحاظ زمان استفاده، تنوع در نوع خط و نوشتار اطلاعات جدیدی را نشان میدهند.
