شناسایی شاخصهای مؤثر پایداری محیط زیستی در استانهای تهران و البرز
نویسندگان
1 گروه پژوهشی اقتصاد منابع طبیعی و محیطزیست، مؤسسه پژوهشهای برنامهریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعة روستایی، تهران، ایران.
2 گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکدة کشاورزی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22059/jne.2024.370468.2634چکیده
از آنجا که هر گونه فعالیت برای ارتقای سطح کیفی زندگی انسان در محیط زیست انجام می شود، بنابراین پایداری محیط زیست و منابع آن بر فرآیند توسعه تأثیر بهسزایی خواهد گذاشت. شاخص های محیط زیستی بهعنوان نخستین ارزیاب های فشار بر محیط زیست، نقش مهمی در گزارش پایداری محیط زیستی ایفا کرده و به تعیین وضعیت محیط زیست و ارزیابی رهیافت های در نظر گرفته شده می پردازند. استان های تهران و البرز بهدلیل بارگذاری بیش از حد جمعیت و فعالیت، با محدودیت منابع، رشد روزافزون جمعیت و تغییر الگوهای مصرف ماده و انرژی مواجه هستند که موجب شده است فشار وارده بر محیط زیست و منابع طبیعی در این استان ها هر روز افزایش یابد. بنابراین در این مطالعه به تعیین میزان پایداری محیط زیستی استان های تهران و البرز با شناسایی و انتخاب شاخص با استفاده از روش آنتروپی شانون اقدام شد. انتخاب ۱۳ شاخص مرتبط در دورة زمانی ۱۳۹۹−۱۳۸۳ و وزن دهی و محاسبة شاخص پایداری مرکب با استفاده از روش آنتروپی شانون نشان داد استان های تهران و البرز طی بازة زمانی مذکور شاهد روند کلی افت پایداری محیط زیستی بوده و در سال 1398 ناپایدارترین وضعیت را تجربه نموده اند. همچنین آتش سوزی در جنگل ها و مراتع، و فعالیت های اجرایی آبخیزداری بهترتیب مهمترین شاخص های این مطالعه شناخته شدند که در مجموع 68 درصد از وزن نسبی کل شاخص ها را بهخود اختصاص می دهند. فعالیت های بیابانزدایی، احداث شبکة جمع آوری فاضلاب و مقدار انواع کودهای شیمیایی از دیگر فاکتورهای تأثیرگذار در پایداری مرکب استان های مورد مطالعه بودند. مدیریت پایدار و اجتماع محور منابع طبیعی، ایجاد بازدارندگی در جرائم مربوط به آتش سوزی، تکمیل مطالعات تفصیلی و اجرایی حوضههای آبخیز و تشویق و ترغیب به استفاده از کودهای آلی، از پیشنهادهای مطالعة حاضر می باشد.
