بررسی تحلیلی پارامترهای تأثیرگذار بر عرضة خدمات اکوسیستمی در بخش مرکزی استان اصفهان

نویسندگان

1 گروه محیط‌ زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌ زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، همدان، ایران.

doi
10.22059/jne.2023.357122.2541
چکیده

ظرفیت بوم­ سازگان برای عرضة خدمات اکوسیستمی وابسته به ساختار، فرآیندها و عملکردهایی است که تحت­ تأثیر برهمکنش پارامترهای محیطی قرار دارند. از این­رو بررسی پارامترهای مؤثر بر عرضة خدمات اکوسیستمی می ­تواند در مدیریت بوم ­سازگان و بهبود عملکرد آن مؤثر واقع شود. هدف این مطالعه، بررسی پارامترهای مؤثر بر عرضة خدمات اکوسیستمی در قسمت مرکزی استان اصفهان است. بر این اساس پس از مرور منابع مطالعاتی و بررسی ویژگی­ های جغرافیایی منطقة مطالعاتی، پارامترهایی همچون شیب متوسط، ارتفاع متوسط، تراکم جمعیت، فاصله از مسیرهای دسترسی، فاصله از مسیر رودخانه، درصد انواع کاربری‌های موجود و فاصله از مرکز بزرگ‌ترین منطقة شهری منطقة مطالعاتی، در مناطق همگن عرضة خدمات اکوسیستمی ارزش زیبایی ­شناسی، ارزش تفرجی و کاهش آلودگی صوتی استخراج گردید و با استفاده از روش تحلیل مؤلفه ­های اصلی (PCA) در مراحلی همچون آزمون کفایت حجم نمونه، استاندارسازی متغیرها، ارزیابی ماتریس همبستگی متغیرها، محاسبه مقادیر ویژه و بردارهای ویژه برای متغیرها مورد ارزیابی قرار گرفت. براساس نتایج، مقدار اولین مؤلفه برابر با 3/715 است که 57/016 درصد از کل واریانس موجود در داده ­ها و دومین مؤلفه نیز 19/874 درصد از کل واریانس را توجیه می­ کند. به‌طور کلی زمین ­های کشاورزی، مناطق مسکونی، فاصله از جاده و فضای سبز و پارک­ ها با توضیح بیش از 76 درصد واریانس داده­ ها، مؤثرترین پارامترها بر عرضة خدمات اکوسیستمی هستند. با استفاده از نتایج می ­توان اقدامات مدیریتی لازم مربوط به حفظ خدمات اکوسیستمی را بر­اساس پارامترهای استخراج شده انجام داد. نتایج این مطالعه سهولت تصمیم‌گیری، ارزیابی و نیز صرفه‌جویی در هزینه و زمان مدیریت سرزمین را به‌دنبال دارد.