فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پهنه­ های ماسه­ ای واقع در غرب دریاچه ارومیه، یکی از مهمترین منابع تولید گردوغبار در این منطقه می ­باشند. هدف از انجام این تحقیق، مطالعة تغییرات زمانی در ترکیب عنصری و خصوصیات فیزیکوشیمیایی ذرات معلق هوا در مجاورت پهنه­ های ماسه ­ای غرب دریاچه ارومیه در طول فصل خشک و تعیین میزان مشارکت خاک ­های محلی در ترکیب گردوغبار بود. بدین‌منظور، نمونه ­های گردوغبار در طی چهار ماه مختلف در طی فصل خشک 1399 با اله­ های رسوبگیر جمع ­آوری شدند. همچنین دو خاک غالب از کانون­ های گردوغبار نیز از عمق 5-0 سانتی­ متری نمونه ­برداری شدند. نمونه ­برداری از هرکدام از سطوح، به‌صورت مرکب و از ترکیب چندین نمونه از بخش ­های مختلف آن سطح بود. خصوصیات فیزیکوشیمیایی نمونه ­ها از جمله توزیع اندازة ذرات، قابلیت هدایت الکتریکی، اسیدیته، مادة ­آلی و درصد کربنات کل اندازه ­گیری شدند. شناسایی کانی­ های غالب با روش تفریق اشعة ایکس (XRD)، شناسایی عناصر موجود در نمونه­ ها با دستگاه ICP-MS و نیز تصویربرداری از سطح نمونه ­ها با میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) نیز صورت گرفت. براساس نتایج حاصل از این تحقیق، کوارتز، کلسیت، آراگونت و هالیت کانی ­های غالب در نمونه ­ها بودند. نتایج آنالیز عنصری نشان داد که کلسیم، منیزیم، سدیم، سیلیسیوم، آهن و آلومینیوم در هر دو نمونه خاک و گردوغبار جزء عناصر با فراوانی زیاد بودند. تصویربرداری از سطح دو خاک نشان داد که آراگونیت با اشکال سوزنی و ستونی، فراوان­ترین کانی در آن‌ها است. براساس نتایج حاصل از محاسبة فاکتورغنی­شدن، باوجود اینکه خاک 1 (DS1) با مقدار رس، نمک و سیلت بیشتر، بالاترین مشارکت را در ترکیب گردوغبار در ابتدای فصل خشک (تیرماه و مرداد ماه) دارد، به سمت انتهای فصل خشک، مشارکت خاک 2 (DS2) با میزان املاح کمتر، شن و کربنات کل بالاتر، بیش از DS1 می ­شود. براساس نتایج میکروسکوپ روبشی و آنالیز نقطه ­ای، به سمت اواسط فصل خشک و در نتیجه تبخیر زیاد در منطقه، کلریدسدیم در سطح نمونه DS1 تجمع می­یابد و با ایجاد پوشش در دور ذرات شن، منجر به ایجاد سله شده و از ادامة فرسایش بادی، ممانعت می­ کند. با این حال، خاک DS2، تمام طول سال کانون اصلی گردوغبار باقی می ­ماند و  با دارا بودن مقادیر بسیار زیادی از کانی آراگونیت و عناصری همچون استرانسیوم 88Sr و باریم Ba  و حرکت گردوغبار حاصل، در جهت بادهای غالب به سمت مناطق مسکونی و اراضی کشاورزی، خطری جدی به حساب می ­آید و نیازمند توجه ویژه است.