ارزیابی کیفیت زیستگاه حیات وحش به‌منظور شناسایی لکه‌های زیستگاهی کلیدی با رویکرد بوم‌شناسی سیمای سرزمین

نویسندگان

1 گروه محیط‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و محیط‌زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، همدان، ایران.

doi
10.22059/jne.2023.355036.2525
چکیده

تنوع زیستی به‌عنوان یکی از خدمات اکوسیستمی پشتیبان حیات، تأثیر به‌سزایی در پایداری بوم ­سازگان دارد. چالش اصلی مدیریت سرزمین، اختصاص منابع کارآمد برای حفظ منابع طبیعی و بیشینه ­سازی ارزش تنوع زیستی است. از این­ رو ارزیابی مکانی ارزش ­های تنوع زیستی، ابزاری مهم در شناسایی مناطق کلیدی مناسب حفاظت و تعیین اولویت­ های حفاظتی است. در این مطالعه، کیفیت زیستگاه گونه ­های دارای ارزش حفاظتی استان همدان شامل قوچ و میش (Ovis orientalis)، کل و بز (Capra aegagrus)، خرس قهوه­ای (Ursus arctos) و سیاه­ گوش (Lynx lynx) به‌عنوان شاخصی از تنوع زیستی منطقه با بکارگیری داده ­های کاربری/پوشش زمین و استفاده از نرم ­افزار InVEST مدل­ سازی شد. در گام بعد، با استفاده از روش تناسب ناحیه ­ای سرزمین در محیط نرم­افزار ایدریسی، مناسب­ ترین پهنه‌ها برای حفاظت تعیین گردید. سرانجام، اولویت­ بندی مناطق حفاظتی با استفاده از معیارهای سیمای سرزمین انجام شد. براساس نتایج، حدود 31 % از سطح استان دارای مطلوبیت بالا برای زیستگاه گونه­ های هدف است که به‌طور عمده قسمت مرکزی و جنوبی استان را شامل می­ شود. این مناطق به‌ترتیب در برگیرندة 39، 74، 16 و 15 پهنة زیستگاهی برای گونه ­های کل و بز، قوچ و میش، خرس قهوه ­ای و سیاه‌گوش است. تحلیل سنجه ­های سیمای سرزمین نیز نشان داد که لکه ­های دارای پیوستگی، تراکم و چین ­خوردگی بیشتر از ارزش حفاظتی بالاتری برخوردار هستند. نتایج این مطالعه نشان ­دهندة قابلیت بالای سنجه­ های سیمای سرزمین در اولویت­ بندی لکه ­های حفاظتی است.