گونه‌شناسی، تطور و جایگزینی ادوات‌سنگی در تغییرات معیشتی ساکنان محوطۀ کمیشانی

نویسندگان

1 استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی، گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).

4 استاد، مؤسسه دیرینه‌شناسی مهره‌داران و دیرینۀ انسان‌شناسی، آکادمی علوم چین، پکن، چین.

doi
10.22084/nb.2025.30427.2747
چکیده

محوطۀ کمیشانی در کنار جادۀ نکا به بهشهر و در فاصلۀ 10 کیلومتری غرب شهرستان بهشهر، به مختصات جغرافیایی 36401281 N,53215511 E در تراس روبه‌روی غار کمیشان و در نزدیکی غارهای هوتو و کمربند در ارتفاع 45متری از سطح دریا واقع شده است. در فصل دوم کاوش در محوطۀ کمیشانی درمجموع 27 عدد ادوات سنگی به‌دست آمد که طبق گونه‌شناسی شامل: تخت‌سنگ آسیا، سنگ-آسیارویی، هاون، دستۀ هاون، سنگ‌دستی و خیش می‌شوند. طبقه‌بندی و گونه‌شناسی ادوات‌سنگی اغلب مبتنی‌بر ریخت‌شناسی بوده؛ طبقه‌بندی و ریخت‌شناسی را تنها می‌توان به معنای تعلل برروی ریزه‌کاری‌ها و عوامل محرک در آغاز چیزها دانست و نه فرجام آن‌ها، کارکرد و تأثیر متقابل آن‌ها بر دیگر چیزها که به آن‌ها معنا و تعین می‌بخشد. در محوطۀ کمیشانی تغییر، جایگزینی و هم‌نشینی ادوات‌سنگی  نشانگر استفاده از دستۀ هاون‌ها در لایه‌های تحتانی برای کوبیدن، خُرد کردن و پرداخت ماهی‌های صید شده و پرندگان شکار شده در کنار گیاهان است که رفته‌رفته در لایه‌های فوقانی دسته هاون‌ها و هاون‌ها جای خود را به تخت‌سنگ‌آسیا و سنگ‌دستی‌ها داده‌اند که برای آسیا کردن و پرداخت مواد غذایی می‌باشند. جوامعی شکارگر-گردآورنده در کنار مدیریت گیاهان که  رفته‌رفته به کشت، تولید و گسترش کشاورزی می‌رسند و توسعۀ کشاورزی در بزرگ‌تر شدن ابعاد ادوات‌سنگی نیز آشکار است. نگاه به ادوات‌سنگی همیشه پیوندخورده به کشاورزی و در پس‌زمینۀ آن بررسی شده است؛ اما مطالعات اخیر نشان‌دهندۀ پیدایش آن در دوره‌های پیشین‌تر و تأثیرات آن در رژیم غذایی، سکونت، سنت پدید آمدن خانه و تأثیر متقابل آن برروی گیاهان و حتی تسریع‌تر شدن کوچکی دندان آسیا انسانی می‌باشد. در متن حاضر در کنار طبقه‌بندی و توصیف اولیه، سعی‌شده است؛ روند تطور و جایگزینی ادوات‌سنگی در محوطۀ کمیشانی که در ارتباط با انتخاب و تغییر شیوۀ معیشت ساکنان این محوطه است، نشان داده شود.