فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش‌های میدانیِ دو دهۀ اخیر در گسترۀ جغرافیایی اصلی فرهنگ دالما و مناطق پیرامونی آن، مجموعه‌ سفال‌هایی به‌دست آمده که به‌دلیل وجود مؤلفه‌هایی تقریباً مشابه با سنت سفالی دالما، آن‌ها را به دورۀ دالما نسبت داده‌اند. بارزترین مؤلفه‌های سنت سفالی دالما در این مجموعه‌ها، سفال با نقش فشاری، سفال منقوشِ تک‌رنگ و سفال با پوشش قرمز است؛ درواقع مجموعه سفال‌های مناطق حاشیه‌ای بیانگر نوعی امتزاج مواد فرهنگی دو یا سه منطقۀ فرهنگی همجوار است. با مبنا قراردادن شاخص‌های واقعی سنت سفالی دالما می‌توان به تفاوت‌های سنت سفالی دالما با مجموعه‌های سفالی مناطق بینابینی پی‌برد و جایگاه گاه‌شناسی نسبی این مجموعه‌ها را تا حدودی روشن‌تر کرد؛ ازجملۀ این مناطق حاشیه‌ایِ فرهنگ دالما می‌توان به شمال دریاچۀ ارومیه، کریدور زنجان-قزوین، کریدور بیجار-قروه و حاشیۀ شرقی و جنوبیِ زاگرس‌مرکزی اشاره کرد. مجموعه‌های سفالی این مناطق حاشیه‌ای که به این دوره منسوب شده‌اند عبارت است از: کلنان، سهاچای، تالوار 11، تازه‌کند، قلاگپ، کول‌تپه و ایدیر. با تحلیل‌های دقیق مجموعه‌های سفالیِ این مناطق می‌توان مؤلفه‌های بومی و تفاوت‌های مجموعه‌های حاشیه‌ای «منسوب به سنت سفالی دالما» را با «سنت کلاسیک دالما» شناسایی و سمت‌وسوهای فرهنگی و مرز‌بندی این سنت را تا حدودی مشخص کرد.