فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مطالعات تنوع زیست‌فرهنگی برای درک روابط متقابل بین جامعة انسانی و محیط زیست طبیعی در سیستم‌های پیچیده اجتماعی-بوم‌شناختی مناطق طبیعی به‌خصوص ذخیره­گاه ­های زیست‌کره حائز اهمیت می‌باشند. در این مطالعه، شاخص تنوع زیست­ فرهنگی ذخیره­ گاه زیست‌کرة هامون بین سال ­های 1399 تا 1400 با استفاده از ده شاخص فرهنگی گویش، مذهب، آداب و رسوم، پوشش، صنایع دستی، معماری سنتی، غذا، معیشت، باورها و اعتقادات، بازی و سرگرمی و سه شاخص زیستی پرندگان، پستانداران و گیاهان اندازه گیری شد. شاخص‌های تنوع فرهنگی با کمک 30 پرسشنامه و توزیع آن به‌صورت تصادفی  بین مردم 9 روستای نزدیک مناطق تالابی ذخیره‌گاه و تحلیل آن‌ها با کمک شاخص شانون-وینر محاسبه شد. شاخص‌های تنوع زیستی نیز با تعیین نسبت تعداد گونه‌های گیاهی و جانوری به تعداد کل گونه‌ها و سپس میانگین آن‌ها اندازه‌گیری شد. با کمک میانگین تنوع زیستی و فرهنگی، شاخص تنوع زیست‌فرهنگی ذخیره‌گاه محاسبه شد. با تهیة نقشه‌های سیمای تنوع زیستی و سیمای­ تنوع فرهنگی و هم­پوشانی سادة آن‌ها، نقشة سیمای­ تنوع زیست­ فرهنگی نیز تهیه شد. شاخص تنوع زیست‌فرهنگی (1/126) نشان‌دهندة وضعیت نامناسب تنوع زیست­فرهنگی ذخیره‌گاه بوده است. همبستگی شاخص‌های تنوع فرهنگی و تنوع زیستی نشان داد که شاخص ­های تنوع باورها و اعتقادات و تنوع آداب و رسوم و تنوع معماری سنتی با دیگر شاخص­ های تنوع فرهنگی و زیستی همبستگی معنی­ داری نداشتند (0.05<P). شاخص های تنوع معیشت، تنوع غذا و تنوع صنایع دستی با تنوع گیاهی و جانوری همبستگی مثبت و معنی­ دار داشته‌اند (0.05>P). به‌طور کلی ارزیابی سیمای تنوع زیست‌فرهنگی ذخیره­گاه زیست‌کرة هامون، نشان داد که در مناطق تالابی ذخیره‌گاه با تنوع زیستی بهتر، تنوع فرهنگی نیز مطلوب بوده که تأثیرپذیری تنوع فرهنگی و زیستی از یکدیگر را نشان می‌دهد. نتایج مطالعه به کارشناسان و مدیران مناطق حفاظت‌شده کمک می‌کند که برای مدیریت محیط‌زیست، نباید صرفاً رویکرد حفاظت از تنوع زیستی را در پیش گرفت و بهتر است مدیریت مطلوب و پایدار با تمرکز بر نگرش مدیریت تنوع زیست ­فرهنگی باشد.