فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

میزان افزایش بارش با ارتفاع، به‌عنوان گرادیان بارش شناخته می‌شود که در مطالعات مربوط به پیش‌بینی‌های هیدرولوژیکی حوضه‌های کوهستانی و مدیریت منابع آب حوزه‌های آبخیز نقش اساسی دارند. در این مطالعه، به‌منظور بررسی تغییرات توپوگرافی زمین بر تشکیل و الگوی حرکتی بارش، از داده‌های شبکه‌ای میانگین بارش ماهواره IMERG V06 و نقشة مدل رقومی ارتفاعی 0/1 درجه گرادیان بارشی برای هشت جهت اصلی یا کدنویسی در محیط پایتون رشته‌کوه‌های البرز استخراج شد. سپس به‌منظور تعین الگوی حرکتی بارش پروفیل‌های طولی و عرضی استفاده شد. نتایج نشان داد که بیش‌ترین گرادیان بارش (گرادیان مثبت) مربوط به شمال شرقی استان گلستان به میزان 0/44 میلی‌متر به‌ازای افزایش هر متر در ارتفاع بوده است. همچنین جنوب شرقی سمنان دارای گرادیان منفی به میزان 1/91 میلی‌متر کاهش در بارش به‌ازای هر متر افزایش در ارتفاع بوده است. علاوه بر آن، دو جهت شمالی و جنوبی در سطح معنی‌داری 0/01 به‌ترتیب با 16/8و 25/4درصد بیش‌ترین تأثیر را بر گرادیان بارش داشته است. در دامنه‌های شمالی، یک همبستگی منفی بین میزان بارش و طول جغرافیایی مشاهده‌شده است، به‌طوری‌که در دامنة شمالی با افزایش طول جغرافیایی از میزان بارش کاسته شده است. در مقابل یک همبستگی مثبت بین عرض‌ جغرافیایی و بارش وجود دارد، به‌طوری‌که عرض جغرافیایی بالاتر با افزایش سطوح بارش همراه است. با توجه به رفتار پیچیده بارش در مناطق کوهستانی تعیین یک الگوی کلی به‌دلیل دخالت عوامل مختلف انسانی، اقلیمی و زمینی ‌کار دشواری است ولی درک الگوهای بارشی در فرآیندهای تصمیم‌گیری می‌تواند به مدیران منابع آب کمک کند.