فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پادشاهی اورارتو به‌مدت بیش از دو قرن بر قلمرو وسیعی حکم‌رانی می‌کرد. این دولت جایگا خود را به‌عنوان یکی از قدرت‌های اصلی عصر آهن تثبیت کرد و وسعت سرزمینی خود را گسترش داد که قسمت‌های وسیعی از شمال‌غرب ایران، آناتولی و ارمنستان و بخش کوچکی از کردستان عراق کنونی را دربر می‏گرفت. در این بین، انواع مختلفی از تدفین در سرزمین اورارتو گزارش شده که بیشتر براساس نوع، شیوۀ ساخت، معماری و مصالح به‏کار رفته و اندازۀ آن‌ها دسته‌بندی می‌شود؛ بر این‌اساس، جایگاه اجتماعی متوفی نیز مشخص می‌شود. مقبره‌های صخره‌ای و اتاقک‌های زیرزمینی با معماری خاص نیز از انواع سنت‌های رایج تدفین در این دوره است که در شمال‏غرب ایران نیز نمونه‏های متنوعی از این نوع گزارش شده است. «مقبرۀ خانقاه» در روستای به‌همین نام، نزدیکی ارومیه، به‌طور اتفاقی و حین انجام فعالیت عمرانی مربوط به ساخت مسجد کشف شد. ابعاد مقبره قابل‌توجه است، طول آن حدود 5متر و عرض آن در یک‌طرف ۱۲۰ سانتی‏متر و در سوی دیگر ۱۸۰ سانتی‏متر و ارتفاع آن از درون تا سقف به ۱۸۰ سانتی‏متر می‌رسد. متأسفانه، به‌دلیل جابه‌جایی و آسیب‌های انسانی، نوع و تعداد دقیق تدفین‌ها در این مقبره نامشخص است و اکثر گورنهاده‌ها و اشیاء ارزشمند آن در دسترس نیست؛ با این‌حال، معدود قطعات سفالی به‌دست آمده از نمونه‌های شاخص سفالگری دورۀ اورارتو به‌شمار می‌روند. داده‌های این پژوهش عمدتاً از طریق فعالیت‌های میدانی و رویکرد کیفی جمع‌آوری شد. این فعالیت‌ها شامل بازدید از: محل، کاوش اضطراری و جمع‌آوری دقیق یافته‌ها (هم در بستر اصلی و هم در نمونه‌های جابه‌جا شده) بود. مهم‌ترین پرسش‌ها و فرضیه‏های متناظر با آن در پژوهش حاضر عبارتنداز: 1. مقبرۀ خانقاه مربوط به چه بازۀ زمانی است؟ و 2. این نوع سنت تدفین گورنهاده‏ها مربوط به چه طبقۀ اجتماعی است؟از نظر ساختاری، این مقبره شباهت‌های قابل‌توجهی با مقبره‌های لور بالاجوق و بایزیدآباد در حوضۀ دریاچۀ ارومیه دارد که همگی به عصر آهن تعلق دارند و نشان از گسترش این نوع تدفین دارند؛ هرچند کمبود یافته‏ها، تاریخ‌گذاری دقیق را دشوار کرده، اما سفال‌ها و ویژگی‌های معماری خانقاه با مقبره‌های اورارتویی ایران و حوضۀ دریاچۀ وان مشابه است. معماری مقبره، اشیاء مرتبط و موقعیت آن نشان می‌دهد که احتمالاً این مقبره به یک نخبۀ محلی اورارتویی تعلق داشته و تنوع سنت‌های تدفین در قلمرو این پادشاهی را به‌نمایش می‌گذارد.