فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تالاب‌های بین‌المللی آلاگل، آجی‌گل و آلماگل از جمله تالاب‌های داخلی در حوضة آبخیز اترک هستند و اصلی‌ترین منبع تأمین‌کنندة آب آن‌ها سرریز رودخانة اترک است. نوسانات آب‌شناختی این رودخانه در سال‌های گذشته همواره باعث بروز سیل یا خشکسالی در این منطقه شده و موجودیت این تالاب‌ها را نیز تحت تأثیر قرار داده است. برای مدیریت بهینة تالاب‌ها لازم است نوسانات آب‌دهی رودخانه اترک و تغییرات تالاب‌ها از دو جنبة تأثیرات انسانی و تغییر اقلیم بررسی گردد. بدین‌منظور، متغیرهای آب‌شناختی، اقلیمی، تغییرات پوشش/کاربری زمین طی سال‌های 2020-1986 مورد ارزیابی آماری قرار گرفت. پس از جمع‌آوری داده‌های موجود برای دورة 34 سالة تغییرات، الگوهای بلندمدت متغیرهای اقلیمی مانند دما، بارش و تبخیر، دبی رودخانة اترک و مساحت پهنة آبی تالاب‌ها مقایسه شد. نقشة‌ تغییرات مساحت پهنة آبی تالاب‌ها تهیه و یک تحلیل روند و همبستگی با استفاده از داده‌های ماهانه و سالانه انجام شد. نتایج نشان داد روند پیش‌روی تالاب‌های مذکور به سمت فصلی شدن بستر دائمی آن‌هاست. از طرفی، تغییرات دما و بارش و تبخیر نمی‌تواند کاهش شدیدی در دبی رودخانة اترک و در نتیجه مساحت تالاب‌ها ایجاد کند. این درحالی است که افزایش مساحت مراتع، علفزارها و کشاورزی متراکم در کل آبخیز به‌طور مشهود با تغییرات مساحت تالاب‌ها رابطة عکس دارد که می‌تواند نشان‌دهندة افزایش برداشت آب از رودخانه و گسترش فعالیت‌های انسانی باشد. به‌عبارت دیگر، تغییرات آب و هوایی نقش کمتری در روند کاهشی پهنة آبی این تالاب‌ها دارد. نتایج این پژوهش می‌تواند به درک و شناسایی میزان شدت عوامل تأثیرگذار بر تغییر حجم و مساحت این تالاب‌های بین‌المللی و شرایط کنونی آن‌ها و تعیین حقابه و مدیریت بهتر آن‌ها در آینده کمک کند.