تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه و الزامات منطقه گرایی نوین در سیاست خارجی دولت سیزدهم

نویسندگان

1 دانشگاه علوم پزشکی سمنان

doi
10.22034/sspp.2024.714634
چکیده

منطقه ای شدن ساختار حکمرانی جهانی یکی از پدیده های نوین سیاست و روابط بین الملل است که طی دو دهه اخیر در سطوح و مدل های مختلف نمود پیدا کرده است. در این میان، خاورمیانه یکی از مناطقی است که همواره به دلیل محل برخورد منافع قدرت های بزرگ فرامنطقه ای در یک انحصار ژئوپلتیک قرار گرفته که در این ساختار، شکل گیری هر گونه ساختارهای مبتنی بر همگرایی و ترتیبات امنیتی- سیاسی مستقل منطقه ای ناممکن گردیده است. جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک قدرت منطقه ای همواره به دنبال شکل دادن به ترتیبات امنیتی – سیاسی منطقه ای بدون دخالت قدرت های فرامنطقه ای بوده است. در مقطع کنونی( بعد از 2020) خاورمیانه دچار تحولات اساسی شده و منطقه از انحصار ژئوپلتیک دو ابرقدرت آمریکا و روسیه خارج شده است و شرایط برای کنشگران منطقه ای فراهم گردیده که نوعی پویایی و همسویی مستقلانه را در سطح منطقه ایجاد نماید. مقاله حاضر ضمن تاکید بر نقش آفرینی موثر جمهوری اسلامی ایران، این فرضیه را مطرح می نماید که دولت سیزدهم می تواند با بهره گیری از ظرفیت ایجاد شده در سایه شکسته شدن انحصار قدرت های بزرگ با اتخاذ یک سیاست خارجی مبتنی بر نومنطقه گرایی بسترساز نوعی نظام اعتمادپایه و امنیتی زدایی با کشورهای منطقه باشد.