فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دهه‌هاست که باستان‌شناسان کوشیده‌اند تا برپایۀ شواهد باستان‌شناختی به پرسش‌هایی دربارۀ پیچیدگی‌های اجتماعی جوامع پیش‌ازتاریخی پاسخ دهند؛ یکی از پرسش‌های معمول در این‌راستا، کیفیت یا چگونگی سلسله‌مراتب اجتماعی در جوامع باستانی است. پیش‌تر، پژوهشگران در توضیح سلسله‌مراتب اجتماعی و خصوصاً رتبه‌های اجتماعی در جوامع خان‌سالار امیدوار بودند تا در بستر‌های تدفینی هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلاد در شوشان بزرگ تمایز در الگوی دفن مردگان را مورد ارزیابی قرار دهند. سرانجام اما، برخلاف مدارک باستان‌شناختی به‌دست آمده از گورستان‌های اولیۀ شوش، هکلان و دم‌گر پرچینه، کاوش‌های محدود در گورستان چگاسفلا به تناسب روش‌شناسی و کیفیت مدارک باستان‌شناختی مطلوبش دریچه‌های فراخی برای پی‌جویی رتبه‌های اجتماعی در جوامع پیش‌ازتاریخ به روی ما گشوده است. شمار تدفین‌های زنان به نسبت مردان و نیز کیفیت و توجه به نحوۀ تدفین زنان در بستر‌های تدفینی گورهای کاوش شدۀ چگاسفلا چشم‌گیرتر است. مطالعات انسان‌شناسی برروی نمونه‌های قابل‌توجهی از مدارک دندانی نشان‌داده است که زنان و مردان دسترسی یکسانی به منابع غذایی داشته و تفاوت معنی‌داری درخصوص بهداشت دهان و دندان میان آنان مشاهده نشد. این برابری در میزان استفادۀ ابزاری از دندان‌ها نیز دیده شد؛ اما، در بین ۱۰۲ تدفین شناسایی شده، مدارک روشنی از توجه ویژه به برخی زنان ازنظر نحوۀ تدفین و خصوصاً هدایای گوری مفصل پیرامونشان (BG1.2; BG7 & CG1.1)، و نیز در میزان تغییر شکل عامدانۀ جمجمه (BG1.11, BG1.12, BG1.18, BG1.20, BG1.28, BG1.29, BG1.30) در دست است که می‌توان نشانه‌های بارزی از تمایز در رتبۀ اجتماعی آن‌ها را تصور کرد. علاوه‌بر آن، حتی در بین زنان شاخص، شواهد موجود بیانگر سرآمدی تدفین BG7 یا «خاتون» در رتبۀ اجتماعی است. برپایۀ مدارک به‌دست آمده، این فرضیه را ارائه می‌دهد که در اواخر هزارۀ پنجم تا اوایل هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد، «زنان ممتاز» در چگاسفلا از رتبۀ اجتماعی قابل‌توجهی برخوردار بودند.