فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

براساس پراکندگی محوطه‌های شاخص شناسایی‌شده از دورۀ ماد، قلمرو ماد در زمان توسعه و اوج قدرت از مناطق غربی و شمال‌غربی ایران امروز، شرق آسیای صغیر و بخش‌هایی از شمال میانرودان تا مناطق شمال‌شرقی ایران کنونی و جنوب ترکمنستان را دربر می‌‌گرفته است؛ به‌همین‌دلیل، نمی‌توان انتظارداشت خصوصیات فرهنگ مادّی این دوره به‌طور کامل در تمامی این قلمرو یکسان باشد. پراکندگی وسیع محوطه‌های دورۀ ماد و تنوع جغرافیایی و فرهنگی در این منطقۀ گسترده، یکی از مواردی است که مطالعات باستان‌شناسی این دوره را با چالش‌های زیادی روبه‌رو می‌سازد. مسلماً شرایط جغرافیایی و عوامل محیطی در این پراکندگی و مکان‌گزینی این محوطه‌ها و شکل‌گیری منظر فرهنگی این مناطق نقش بسیاری داشته‌اند؛ با این‌حال، تاکنون پژوهشی مستقل و جامع دربارۀ تأثیر شرایط و عوامل جغرافیایی و محیطی در مکان‌یابی و ویژگی‌های مکانی محوطه‌های مادی صورت نگرفته است. در این پژوهش به ویژگی‌ها و شرایط محیطی و جغرافیایی مختلف در ارتباط با مجموع محوطه‌های شاخص شناسایی‌شده از دورۀ ماد پرداخته می‌شود و با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و تحلیل‌های مکانی میزان تأثیر این‌شرایط بر پراکندگی، تراکم و مکان‌گزینی محوطه‌ها مورد سنجش قرار می‌گیرد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که می‌توان شاخصه‌ها و ویژگی‌های طبیعی و جغرافیایی مشخصی را به‌عنوان معیارهای مکان‌گزینی استقرارگاه‌های دورۀ ماد پیشنهاد داد؛ بر این‌اساس، مهم‌ترین و تأثیرگذارترین عوامل طبیعی مؤثر در پراکندگی محوطه‌های دورۀ ماد و شکل‌گیری منظر فرهنگی این دوره، دسترسی به گذرگاه‌های طبیعی، به‌ویژه مسیر شاهراه خراسان و همچنین دسترسی به منابع آب‌های سطحی بوده است؛ البته قطعاً با ادامۀ مطالعات باستان‌شناسی تخصصی دورۀ ماد، شناخت بیشتر ویژگی‌های فرهنگی این دوره و شناسایی محوطه‌ها و استقراگاه‌های مادی جدید در این گسترۀ فرهنگی می‌توان مطالعات و بررسی‌های جامع‌تر و دقیق‌تری برروی منظر فرهنگی دورۀ ماد و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری این منظر فرهنگی انجام‌داد.