فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نقش درخت زندگی در میان بسیاری از اقوام باستانی به‌عنوان نمادی از جاودانگی و حیات، مقدس و مورد ستایش بوده؛ درختی که همیشه سبز است و میوه‌هایی ابدی و جاودانه به‌ همراه دارد. اعتقادی که در تمدن باستانی ایران از بهشت و در ستایس درخت حیات و درخت خیر و شر در بهشت وجود داشت، به خلق و تصویرگری درخت­ مقدس بر قالی‌های باغی و نقوش صنایع­دستی انجامید که نقوش درختانی چون درخت گل‌دار، سرو، بید، تاک و غیره را به تصویر کشید. بر پایۀ چنین تفاسیری، پژوهش کیفی حاضر با هدف شناسایی مفاهیم نقش‌مایۀ نمادین و اساطیری درخت زندگی بر صنایع­دستی از جمله قالی‌های قشقایی، با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و مقالات معتبر علمی، به معرفی گیاه مقدس (درخت زندگی) بر این قالی‌ها و نقوش­تزئینی در دیگر هنرها پرداخته است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که نماد درخت زندگی که معمولاً میوه‌هایش جاودانگی می‌بخشند، جزء نقش‌های جاودانه‌ای به‌شمار می‌رود که در میانۀ جهان اساطیر ایرانی قرار دارد. درخت زندگی گاهی همراه با دیگر نمونه‌های درختی ظاهر می‌شود و تجسمی است از باغ بهشت و گاهی نیز به‌صورت تک‌درخت در مرکز قالی بافته می‌شود. این نماد در قالی‌ها، یادآوری است از اسطوره‌های زرتشتی و مفاهیم برکت و باروری. از دیگر دلایل تصویرگری این نماد بر روی صنایع­دستی، قالی‌ها و فرش‌های ایرانی نیز، می‌توان به آرزوی بهشت اشاره نمود.