فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برای شناخت مناسب ساختارهای اجتماعی و اقتصادی حکومت‌های باستانی، نطفۀ اولیه و کانون شکل‌گیری آن‌ها اهمیتی ویژه دارد. حوضۀ رود کُر واقع‌در شمال استان فارس، ازجمله این هسته‌های تمدنی به‌شمار می‌رود که کانون اصلی شکل‌گیری (به‌همراه حوضۀ رود سیوند) شاهنشاهی هخامنشی محسوب می‌شود. احداث بنای تخت‌جمشید به‌عنوان یکی از پایتخت‌های اصلی هخامنشیان توسط «داریوش اول» و همچنین وجود مکان مهمی چون «هومادشو/متزیش» (مربوط به قبل از بنای تخت‌جمشید) در ناحیۀ مورد بحث، به‌خوبی نشان از اهمیت آن دارد. اسناد و مدارک کشف‌ یا صادرشده (گِل‌نوشته‌های بایگانی تخت‌جمشید و متون اکدی بایگانی شرکت تجاری اگیبی) از مکان‌های مذکور تا حدودی چشم‌انداز روشنی راجع‌به وضعیت مبادله و تجارتِ حوضۀ رود کر در اختیار می‌گذارند. پژوهش حاضر تلاش دارد تا با روش توصیفی-تحلیلی و با بررسی اسناد و شواهد باقی‌مانده از دورۀ هخامنشی، چگونگی وضعیت مبادله و تجارت در محدودۀ جغرافیایی رود کر را مورد بحث و بررسی قرار دهد. متون بارو از معاوضۀ کالاهای مازاد انبارها (غلات، شراب، میوه) با یک‌دیگر و با کالاهای بادوام (گوسفند، بز، گاو، قاطر و پول/نقره) در قالب مبادلاتی موسوم به «ساده/مادی»، «مذهبی»، و «شَئومَرَش» صحبت می‌کنند. هدف از عرضۀ کالاها در موارد یادشده، جلوگیری از خراب و فاسدشدن محصولات (هدف اولیه) و کسب سود (هدف ثانویه) است. طرف‌های مبادله احتمالاً شامل گروه‌ها/افراد وابسته به سازمان تخت‌جمشید، اشراف پارسی، اشخاص و دهقانان آزاد و اوکسی‌های ناحیۀِ جنوب‌غربی می‌شود. برخی از متون ایلامی تخت‌جمشید به‌همراه اسناد اکدی بایگانی اگیبی، حضور تجار بابلی در مراکز مهم حوضۀ رود کر (هومادشو/متزیش و تخت‌جمشید) و مبادلات بین آن‌ها و بازرگانان پارسی را تصدیق می‌کنند. طبق این اسناد، پیشۀ اصلی بازرگان بابلی در ناحیۀ تخت‌جمشید تجارت بَرده بوده است؛ همچنین شواهدی از تبادل نیروی کار و استفاده از خدمات طرفین بین بابل و رود کر وجود دارد.