فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محوطۀ ولیران به‌واسطۀ دو فصل کاوش‌باستان‌شناسی طی سال‌های 1385 و 1386ه‍.ش. از محوطه‌های مهم کاوش‌شدۀ اشکانی در مرکز فلات ایران است. یکی از داده‌های فرهنگی این محوطه که از گورهای آن به‌خصوص از گور سردابه‌ای یافت شد، ظروف کامل (19 عدد) و شکستۀ سفال (8 قطعه) است. این پژوهش دارای ماهیت بنیادی با رویکردی توصیفی-تحلیلی است. روش گردآوری پژوهش براساس دو بخش مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی (سفال) است. هدف اصلی مقاله، مطالعۀ کیفی سفال‌های اشکانی محوطۀ ولیران، طبقه‌بندی، گونه‌شناسی و گاهنگاری نسبی آن‌ها است؛ بنابراین در تحقیق حاضر، تلاش شد سفال‌های اشکانی ولیران از نظر شکل‌شناسی ارزیابی گردد و با مقایسۀ این قطعات سفال با نمونه‌های مشابه، الگویی از مشخصات سفال اشکانی در مرکز فلات ایران ارائه گردد؛ مهم‌ترین پرسش‌های رایج پژوهش حاضر عبارتنداز: 1. مجموعۀ سفال‌های محوطۀ ولیران متعلق به کدام مرحله از دورۀ اشکانی است؟ 2. سفال اشکانی ولیران ارتباط این محوطه را با کدام‌یک از دیگر حوزه‌های فرهنگی نشان می‌دهد؟ و 3. گونه‌‌های رایج سفال‌های محوطۀ ولیران شامل چه اشکالی و ویژگی‌ها و مشخصات فنی آن‌ها چیست؟ نتایج پژوهش نشان‌داد که اشکال: تکوک (ریتون)، جام، قمقمه، آبخوری، پیه‌سوز، کاسه، کوزه، پیمانه، بشقاب، تنگ و پیاله، شکل‌های رایج سفالی یافت‌شده از دو فصل کاوش باستان‌شناختی گورستان اشکانی ولیران است. براساس مقایسه، بیشترین شباهت حوزۀ فرهنگی با مناطق غرب، شمال‌شرق و شمال ایران و بیشترین شباهت را به‌ترتیب با سفال‌های محوطه‌های باستانی قومس، قلعه‌یزدگرد و گورستان پارتی بیستون دارد و بـا توجـه بـه ایـن مسـأله می‌تـوان گورستان ولیران را یکـی از محوطه‌هـای اشکانی در منطقـۀ دماوند دانســت کــه دارای ســنت‌های ســفالین ایــن دوره اســت؛ همچنین براساس مطالعات انجام‌شده روی شکل‌ها و ویژگی‌های فنی سفال‌ها، می‌توان این‌گونه ارزیابی نمود که سفال‌ها متعلق به اواسط دورۀ اشکانی هستند؛ علاوه‌بر سفال، یافته‌های دیگری مانند سکه نیز به‌دست آمده است که این تاریخ پیشنهادی را قوت می‌بخشند.