سنگ‌نگارۀ استردادی از لندن سرباز، ایزد، روحانی، شاهنشاه یا شاهزادۀ ساسانی؟

نویسندگان

1 استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

doi
10.22084/nb.2025.29836.2711
چکیده

پس از نمایش سنگ‌نگاره ساسانی در موزۀ ملی ایران باستان و انتشار تصاویر آن در رسانه‌های اجتماعی و فضای مجازی، در کمتر از سه هفته، اظهارنظرهای متفاوتی ازسوی کارشناسان و محققان داخلی و خارجی درخصوص هویّت تنها شخصیت حاضر در سنگ‌نگارۀ استردادی از لندن ارائه گردید. تمامی این اظهارنظرها نه در قالب مقالات علمی که صرفاً در مصاحبه با خبرگزاری‌ها و یا در فضاهای مجازی چون: ایکس، اینستاگرام و تلگرام انجام شده بود. برخی او را ایزد زرتشتی دانسته و برخی دیگر از وی با عنوان سرباز، روحانی، شهریار یا نجیب‌زاده ساسانی یاد کرده‌اند. در این پژوهش که براساس هدف از نوع تحقیقات بنیادی و براساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات تاریخی است، سعی‌گردید تا با استناد به‌دلایل متقن و شواهد موثق، هویت واقعی شخصیت حاضر در این سنگ‌نگاره مشخص گردد. نتایج مطالعات تاریخی، شواهد چهره‌شناسی و مخصوصاً تطبیق و مقایسۀ جزئیات هنری موجود در نقش‌برجستۀ موردبحث با سایر نقوش به تثبیت رسیدۀ دورۀ ساسانی مؤید آن است که تصویر تمام قدِ به‌نمایش درآمده در متن سنگ‌نگارۀ استردادی از لندن متعلق به یک شاهزادۀ ساسانی است که به روزگار شاهنشاهی «بهرام دوم»، صاحب‌منصبی والامقام بوده است. نتایج مطالعات هم‌چنین حکایت از آن دارد که محصور بودن قامت شاهزادۀ ساسانی در کادری تاقی‌شکل، آشکارا ثابت می‌نماید که سنگ‌نگارۀ استردادی از لندن، تک‌نگاره‌ای بیش نیست و مطلقاً نمی‌تواند بخشی از یک ترکیب‌بندی و نقش‌برجستۀ بزرگ‌تر باشد که حضور افراد دیگری را در متن آن متصور شد. قرارگرفتن پنجۀ دست راست شاهزاده در مقابل صورت و بالا بودن انگشت سبابه‌اش به نشانۀ احترام به مافوق، احتمال وجود نقشی از یک ایزد زرتشتی یا شاهنشاه ساسانی و یا نقشی نمادین از دین بهی (مزدیسنا) همانند یک آتشدان با شعله‌های فروزان آتش را در کادری جداگانه و مستقل و در مقابل نقش شاهزادۀ ساسانی فزونی می‌بخشد.