فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دنیای معاصر، طراحی ساختمان‌های مسکونی دیگر تنها به ملاحظات فنی و زیبایی‌شناختی محدود نمی‌شود و توجه به نقش فرهنگ بومی در شکل‌گیری فضاهای سکونتی اهمیت فزاینده‌ای یافته است. پژوهش پیش‌رو باهدف تحلیل تأثیر مؤلفه‌های فرهنگ بومی بر طراحی مسکن و ارائه مدلی پارادایمی در این زمینه انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش نظریه داده‌بنیاد انجام گرفت. داده‌های موردنیاز از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های اکتشافی با 20 نفر از صاحب‌نظران دانشگاهی و متخصصان که به‌صورت هدفمند انتخاب شده بودند، گردآوری شد. روایی داده‌ها با استفاده ازنظر اعضای گروه دلفی تأیید و پایایی آن با ضریب پی اسکات 95/0 محاسبه گردید. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی انجام شد که در نهایت به استخراج 16 مقوله اصلی و 46 کد مفهومی انجامید. یافته‌ها نشان داد که سنت‌های تاریخی معماری، باورها و ارزش‌های فرهنگی و شرایط اقلیمی از مهم‌ترین عوامل علی مؤثر بر طراحی مسکن هستند. این فرایند در بستری از شرایط زمینه‌ای همچون وضعیت اقتصادی خانواده‌ها و قوانین ساخت‌وساز شکل می‌گیرد و تحت تأثیر عواملی مداخله‌گر مانند تقلید از سبک‌های خارجی و غلبه رویکرد اقتصادی قرار دارد. در این راستا، راهبردهایی نظیر بازآفرینی الگوهای معماری سنتی، آموزش فرهنگ‌محور و مشارکت جامعه محلی پیشنهاد شد که می‌تواند به تقویت هویت ملی، افزایش احساس تعلق مکانی و ارتقای پایداری اجتماعی منجر شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد تحقق طراحی مسکن مبتنی بر فرهنگ بومی مستلزم ایجاد بسترهای نهادی مناسب، اصلاح قوانین و ارتقای آموزش تخصصی در حوزۀ معماری است.