فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شیر و فرآورده‌های آن به دلیل ارزش غذایی بالا و مصرف در سنین مختلف، بخش مهمی از رژیم غذایی انسان را تشکیل می‌دهد. آلودگی شیر به نیترات و فلزات سنگین یک خطر مهم برای انسان تلقی می‌شود که در دوران کودکی بسیار شایع‌تر است. شهرستان لنجان در جنوب غربی استان اصفهان قرار دارد و صنایع مختلفی از جمله ذوب‌آهن اصفهان و فولاد مبارکه در اطراف این شهرستان استقرار یافته‌اند. همچنین به دلیل فعالیت‌های کشاورزی در این منطقه، محصولات لبنی از جمله شیرخام می‌توانند در معرض آلودگی به فلزات سنگین و نیترات قرار گیرند. هدف از این مطالعه، بررسی غلظت سرب، نیترات و نیتریت در شیر خام دامداری­های منطقه لنجان است. نمونه‌برداری از شیر خام در ظروف پلی‌اتیلنی از 30 واحد گاوداری شامل واحدهای صنعتی، نیمه‌صنعتی و سنتی مستقر در مناطق مختلف شهرستان انجام گرفت. همچنین 8 نمونه شیر خام و پاستوریزه از یک شرکت فرآوری محصولات لبنی منطقه در چهار روز مختلف کاری جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد محدوده غلظت نیترات 12/6-0 با میانگین 1/41 میلی‌گرم بر کیلوگرم، نیتریت 3/3-0 با میانگین 0/11 میلی‌گرم بر کیلوگرم و سرب 0/387-0/006با میانگین 0/03 میلی‌گرم بر کیلوگرم بود. غلظت نیترات و نیتریت نمونه‌ها کمتر از استاندارد کدکس (به ترتیب 10 و 1 میلی‌گرم بر کیلوگرم) بود. همچنین مقدا ر سرب در 7/16 درصد نمونه‌ها بیشتر از استاندارد جهانی (0/02 میلی‌گرم بر کیلوگرم) به‌دست آمد. ارزیابی ریسک سرب و نیترات برای انسان‌ از طریق مصرف شیر خام در محدودۀ ایمن بود. ضریب خطر (THQ) برای سرب 0/14، نیترات و نیتریت به ترتیب 0/01 و صفر بود. با این وجود، پایش آلاینده‌های مختلف در محصولات لبنی در مناطقی که با خطر افزایش آلودگی مواجه هستند، ضروری به نظر می‌رسد.