تحلیل ساختار تذهیب در قرآن خطی موزۀ چستربیتی دوبلین

نویسندگان

1 استادیار، گروه صنایع‌دستی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 استادیار، گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

doi
10.22034/hgj.2025.541035.1047
چکیده

قرآن خطی موزۀ چستربیتی دوبلین به تاریخ 927ق توسط روزبهان محمد شیرازی، کتابت و تذهیب و به صورت کاملاً سالم طی سده‌­ها حفظ شده است. در کتابت آن انواع خطوط ریحان، محقق، ثلث و نسخ به‌کاررفته و دارای صفحات بسیار پرکار تذهیب در آغاز و انجام است. پژوهش حاضر سعی دارد تا با تحلیل ساختاری و ویژگی‌­های نقوش و رنگ تزئینات تذهیب این قرآن خطی، سبک کلی حاکم بر آن را مورد بررسی قرار دهد. بر این اساس، پرسش­ اصلی پژوهش بر این محور است که تزئینات تذهیب در قرآن­ محفوظ در موزۀ چستربیتی دوبلین دارای چه ویژگی­‌های فرمی است؟ این پژوهش از نوع بنیادی، به روش توصیفی-تحلیلی صورت پذیرفته و جمع‌­آوری منابع تحقیقاتی به روش اسنادی است. جامعۀ مطالعاتی، شش برگ از قرآن مذکور ­است. نتایج تحلیل تزئینات این قرآن خطی نشان از ویژگی‌های خاص این هنرمند مذهب دارد، به‌گونه‌ای که تزئینات تذهیب نسخ این قرآن سرشار از آرایه‌­های اسلیمی و ختایی و گل‌­های شاه‌عباسی قاب­‌بندی است. در برخی موارد از اسلیمی ماری و ترنج و در بسیاری از موارد قاب‌­بندی تمهیدی برای چینش منظم طیف­‌های مختلف تزئینات بوده و متن به انحای مختلف دربرگرفته شده است. طیف رنگی این تزئینات نیز گسترده و از طلایی و لاجوردی تا آبی، سبز، قرمز و حتی سیاه و سفید را نیز شامل می‌شود.