تحلیل ساختار تذهیب در قرآن خطی موزۀ چستربیتی دوبلین
نویسندگان
1 استادیار، گروه صنایعدستی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
2 استادیار، گروه فرش، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران
doi
10.22034/hgj.2025.541035.1047چکیده
قرآن خطی موزۀ چستربیتی دوبلین به تاریخ 927ق توسط روزبهان محمد شیرازی، کتابت و تذهیب و به صورت کاملاً سالم طی سدهها حفظ شده است. در کتابت آن انواع خطوط ریحان، محقق، ثلث و نسخ بهکاررفته و دارای صفحات بسیار پرکار تذهیب در آغاز و انجام است. پژوهش حاضر سعی دارد تا با تحلیل ساختاری و ویژگیهای نقوش و رنگ تزئینات تذهیب این قرآن خطی، سبک کلی حاکم بر آن را مورد بررسی قرار دهد. بر این اساس، پرسش اصلی پژوهش بر این محور است که تزئینات تذهیب در قرآن محفوظ در موزۀ چستربیتی دوبلین دارای چه ویژگیهای فرمی است؟ این پژوهش از نوع بنیادی، به روش توصیفی-تحلیلی صورت پذیرفته و جمعآوری منابع تحقیقاتی به روش اسنادی است. جامعۀ مطالعاتی، شش برگ از قرآن مذکور است. نتایج تحلیل تزئینات این قرآن خطی نشان از ویژگیهای خاص این هنرمند مذهب دارد، بهگونهای که تزئینات تذهیب نسخ این قرآن سرشار از آرایههای اسلیمی و ختایی و گلهای شاهعباسی قاببندی است. در برخی موارد از اسلیمی ماری و ترنج و در بسیاری از موارد قاببندی تمهیدی برای چینش منظم طیفهای مختلف تزئینات بوده و متن به انحای مختلف دربرگرفته شده است. طیف رنگی این تزئینات نیز گسترده و از طلایی و لاجوردی تا آبی، سبز، قرمز و حتی سیاه و سفید را نیز شامل میشود.