تحلیل نقوش سنگ قبور مزار مولانا زینالدین ابوبکر تایبادی
نویسندگان
1 کارشناسیارشد، مدرس دانشگاه، گروه هنرهای تجسمی، واحد تربتجام، دانشگاه آزاد اسلامی، تربتجام، ایران
doi
10.22034/hgj.2025.522722.1041چکیده
سنگ قبور یکی از وجوه تجلی فرهنگ و باور هر جامعه و نشاندهنده آداب دینی مردم هر منطقه بوده که بهواسطه ارزشهای تاریخی و باستانشناسی شایان توجه هستند. این پژوهش به بررسی سنگقبرهای مزار مولانا زینالدین ابوبکر تایبادی، واقع در خراسان رضوی، شهرستان تایباد پرداخته است. جهت انجام این پژوهشِ توصیفی-تحلیلی، 107 سنگقبر موردمطالعه بوده که به دلیل همسانی در نقش و طرح، 11 نمونه بهصورت هدفمند انتخاب شد. مجموعه شامل مزار مولانا زینالدین ابوبکر تایبادی و چهار تن از اطرافیانش و سه تن از شهدای دفاع مقدس و حدود 100 سنگقبر مربوط به ساکنین تایباد است. هدف پژوهش مطالعه ساختار کتیبهها، مضامین و نقوش سنگ قبور و پاسخ به این پرسش است که فرم کتیبهها، نقوش و تزئینات در ساختار سنگقبرهای این مجموعه چیست؟ یافتهها نشان میدهد که مضامین دارای آیات و اسماء الهی به پایداری خداوند سبحان و فناپذیری انسان گناهکار اشاره دارد. سنگقبرها بهصورت کلی به شکل پلکانی، خوابیده، افراشته و غیره با عناصر بصری محرابی با دایره در بخش فوقانی، محرابی با کتیبههای افقی زیر هم و غیره تقسیم میشوند. نقوش دارای ریتمی تزیینی و غالب در اندیشه و فرهنگ جامعه آن دوره بوده و به شکل نقوش هندسی، نقوش گیاهی و نقوش سمبلیک هستند. نوع خط کتیبهها اکثراً نستعلیق و ثلث است که با محتوای آیات و احادیث قرآنی، نام و کنیه متوفی و تاریخ وفات نگارش یافته که جملگی طلب آمرزش و بخشش برای متوفی را شامل میشود.
