فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کشاورزی ماهیتی وابسته به طبیعت دارد که هرلحظه از زمان با مسئله ریسک و نبود قطعیت همراه است. کاهش بارش­ های جوی، سرمای شدید، یخبندان، خشک‌سالی و شیوع بیماری ­های گیاهی و آفات نباتی تنها بخش کوچکی از ریسک ­هایی است که کشاورزان با آن‌ها روبه‌رو هستند. تغییرات آب و هوایی در مناطق مختلف اغلب با هم مرتبط هستند و وقوع این حوادث به یک‌باره بخش قابل توجهی از مناطق کشور را تحت تاثیر قرار می ­دهند. به عبارت دیگر، این­ گونه تغییرات آب و هوایی موجب بروز ریسک سیستماتیک عملکرد در تولیدات باغی می­ شوند. اتفاقات آب ‌و هوایی نامساعد در یک سال مشخص در مناطق مختلف دارای اثرات متفاوتی می ­باشند. بخشی از مناطق، به­ طور شدید و وسیعی درگیر می­شوند و بخشی کمتر تحت تأثیر قرار می‌گیرند. در این پژوهش ریسک سیستماتیک عملکرد محصول خرمای ایران و عوامل مؤثر بر شدت آن با استفاده از الگوهای پانل پویای مکانی بررسی شد. اطلاعات آماری میزان تولید خرما 8 استان تولیدکننده عمده خرما و متغیر­های هواشناسی دما و بارش استان‌های بوشهر، خوزستان، خراسان­جنوبی، سیستان و بلوچستان، فارس، کرمان، هرمزگان و یزد طی سال‌های 1387 تا 1398 از سازمان هواشناسی کشور و آمارنامه‌های وزارت کشاورزی استخراج شده است. نتایج مدل دوربین مکانی نشان داد که سرریز مکانی متوسط باران سالانه در استان­های خرماخیز بر متوسط عملکرد خرمای ایران تاثیر مثبت (به میزان 2/90) و معنی‌داری دارد. و اثر سرریز مکانی متغیرهای بارش­های نابهنگام سالانه بر متوسط عملکرد خرما منفی و معنی‌دار است. همچنین ضریب اثر سرریز مکانی متوسط حداکثر دمای تابستان به میزان 1/83 حاصل شده است که نشان می‌دهد متوسط حداکثر دمای تابستان بر متوسط عملکرد خرمای ایران تاثیر منفی و معنی‌داری داشته است. نتایج مقایسه اثرات مستقیم و غیرمستقیم در مدل پانل مکانی پویا در کوتاه ­مدت و بلندمدت نشان‌داد که در کوتاه­ مدت متغیر بارش ­های نابهنگام سالانه دارای رابطه منفی و معنی‌دار بر متوسط عملکرد خرمای ایران دارد. نتایج بلندمدت اثرات مستقیم متغیرهای بارش ­های نابهنگام سالانه و سرمای نابهنگام سالانه دارای رابطه منفی و معنی‌دار بر متوسط عملکرد خرما دارند.