تعیین تعداد ایستگاه‌های لازم در پایش کیفی آب رودخانه‌ها براساس ملاحظات زیست‌محیطی، فنی و اقتصادی (رودخانۀ گدارچای)

نویسندگان

1 استادیار، گروه زمین شناسی دانشکده علوم، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ییران

2 کارشناسی ارشد، رشته زمین شناسی گرایش آب، دانشگاه پیام نور ابهر، ابهر، ایران

3 استادیار، دانشکده علوم زمین شناسی، دانشگاه پیام نور ابهر، ابهر، ایران

doi
10.22059/jne.2022.324038.2224
چکیده

افزایش تعداد ایستگاه‌های پایش کیفی آب و نمونه‌برداری‌های متعدد، ازجمله اقدامات بهبود بهره‌وری عملیات کنترل کیفیت آب رودخانه‌ها به‌شمار می‌رود؛ ولی ازآنجا که این کار، هزینه‌های سالانۀ پایش را به‌شدت افزایش خواهد داد، سعی می‌شود ایستگاه‌های بااهمیت، پارامترهای مهم و تواتر زمانی اندازه‌گیری آنها، با روش‌های علمی تعیین شوند؛ به‌طوری‌ که بتوان بیشترین تغییرات سیستم تحت بررسی را تبیین کرد. آلودگی روزافزون رودخانه‌ها گاه سبب عدول از حد خودپالایی رودخانه می‌شود و خسارات زیادی به محیط ‌زیست آن وارد می‌کند. بنابراین در این تحقیق ضمن مدل‌سازی رفتار رودخانۀ گدارچای با مدل QUAL2K در شرایط ورود پساب نقطه‌ای و غیرنقطه‌ای، با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندشاخصه (AHP) به اولویت‌بندی ایستگاه‌های پایش موجود در رودخانه پرداخته شد. نتایج مدل‌سازی نشان داد که پارامترهای کیفی در طول رودخانه با ورود فاضلاب‌های روستایی روند رو به افزایشی داشتند. نتایج شاخص کیفی با روش WQI نشان داد؛ کیفیت در ایستگاه‌های پایین‌دست رودخانه یعنی ایستگاه‌های 7 و 8 در حالت خوب و به‌نسبت خوب است که علت آن افزایش بار آلودگی در این ناحیه از رودخانه نسبت به ایستگاه های بالادست است. در این پژوهش هشت ایستگاه پایش کیفی رودخانۀ گدارچای با معیارهای اصلی C1 (کاهش ریسک بهره‌برداری از آب رودخانه)، C2 (هزینۀ پایش کیفی آب در ایستگاه‌ها)، C3 (برانگیختن حداقل حساسیت‌های اجتماعی) و C4 (ملاحظات فنی) برای هشت ایستگاه با روش AHP بررسی و اولویت‌بندی شدند. نتایج وزن معیارها به‌صورت C1=0.483، C2=0.157، C3=0.272 و C4=0.088 و وزن ایستگاه‌های 1 تا 8 به‌ترتیب 5/1، 7/97، 8/6، 16/6، 16/3، 17/5، 16/2و 12 به‌دست آمد که مؤید اهمیت و اولویت ایستگاه 6 است.