تحلیل مسائل و مشکلات زیستمحیطی برای مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی (مطالعۀ موردی: منطقۀ ساحلی شهرستان عسلویه)
نویسندگان
1 عضو هیات عامل و معاون مهندسی و توسعه امور زیربنایی، سازمان بنادر و دریانوردی، تهران، ایران
2 مدیرکل مهندسی سواحل وبنادر، سازمان بنادر و دریانوردی، تهران، ایران
3 مدیراداره مدیریت مناطق ساحلی، سازمان بنادر و دریانوردی، تهران، ایران
4 رئیس گروه تحقیقات مهندسی رودخانه و سواحل، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
5 دانشیار،گروه سازههای دریایی، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران
doi
10.22059/jne.2022.329123.2278چکیده
مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی، یکی از طرحهای مدیریت منطقهای در کشور است که بر رویکردهای حفاظت، توسعه و هماهنگی- یکپارچگی استوار است. رویکرد حفاظت این طرح ناظر بر شناسایی، رتبهبندی مسائل- مشکلات و ارائۀ برنامۀ اقدام حفاظت از زیستبوم و عبور از مسائل و مشکلات است. یکی از پیشنیازهای این برنامه، تدقیق در مسائل و مشکلات موجود در منطقۀ ساحلی- دریایی بهویژه مسائل زیستمحیطی است. از اینرو این پژوهش بهمثابۀ یکی از بروندادهای مطالعات تدقیق مدیریت یکپارچۀ مناطق ساحلی استان بوشهر با هدف دستیابی به درجۀ اهمیت مسائل و مشکلات زیستمحیطی شهرستان عسلویه و ارائۀ برنامه اقدام حفاظت از زیستبوم و عبور از این مسائل انجام گرفته است. برای دستیابی به این مهم، از روش احصای دقیق مسائل و مشکلات زیستمحیطی از اسناد بالادستی و چند مرجع معتبر، تهیۀ پرسشنامه و نظرسنجی از جامعۀ نخبگان ذیمدخل در استان بوشهر و شهرستان عسلویه مبتنی بر طیف لیکرت و تحلیل نتایج در چارچوب DPSIR استفاده شد. نتایج نشان داد که گویههای شاخص آلودگی زیستبوم ساحلی- دریایی با بیشترین رتبه (11/75-8) و درجۀ اهمیت در بین نخبگان شهرستان عسلویه، بیانگر نقش فعالیتهای انسانی و بهرهبرداران و مدیریت ضعیف ذیمدخلان در آلوده شدن منابع طبیعی و فضای کالبدی زیستبوم است. از آن جمله گویههای دفن و امحای نامناسب پسماند و زباله، دفع نامناسب فاضلاب، آلودگی سواحل به فلزات سنگین، آلودگی خور عسلویه به پساب شهری- صنعتی، کاهش ذخایر آبزیان و آلودگی سواحل به زباله، درجۀ اهمیت زیادی در بین نخبگان داشتند. در پی این گویهها، شاخص آلودگی هوا ناشی از صنایع نفت و گاز با رتبۀ 7/2 در درجۀ بعدی اهمیت قرار گرفت. این پژوهش برنامۀ اقدامی مشتمل بر 100 اقدام اجرایی با معرفی ذیمدخل اصلی مسئول و همکار، شاخص کمّی و گامهای زمانی تا افق 1404 را معرفی کرده است. اقدامهای مبتنی بر نیروهای پیشران ناظر بر راهبردهای پیشگیرانه، بازنگری و آگاهسازی مدیران؛ اقدامهای مبتنی بر فشارها ناظر بر راهبردهای مدیریت بهرهبرداری از منابع و کاربری فضای کالبدی؛ اقدامهای مبتنی بر وضع حادث ناشی از مسائل و مشکلات ناظر بر احیا، ترمیم، بازسازی، مرمت و توانمندسازی زیستبوم و بازطراحی برنامهها برای افراد و جامعه و توسعۀ برنامههای درمانی و بیمه و توانمندسازی ذیمدخلان؛ و در نهایت اقدامهای مبتنی بر اثرهای ناشی از مسائل و مشکلات فضای کالبدی زیستبوم و بهرهبرداران، ناظر بر راهبردهای کنترل و کاهش اثرها، پایش و ارزیابی آنها هستند. مجموعۀ این اقدامها در قالب دستورالعمل در اختیار مدیران استان و شهرستان قرار داده شده است. روش این پژوهش الگوی مناسبی است که در پژوهشهای کاربردی مشابه در مناطق دیگر بهویژه شهرستانهای ساحلی کشور میتوان از آن استفاده کرد.
