مدل‌سازی بوم‌شناختی مطلوبیت سرزمین برای حفاظت از پستانداران بزرگ‌جثۀ در معرض تهدید (مطالعۀ موردی: استان خراسان رضوی)

نویسندگان

1 گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانش آموخته علوم و مهندسی محیط‌زیست، گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط‌زیست دانشگاه فردوسی مشهد

3 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

4 گروه محیط زیست،دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، نور، ایران

doi
10.22059/jne.2021.322522.2218
چکیده

ارزیابی توان بوم‌شناختی در جلوگیری از خسارت دیدن منابع طبیعی و محیط زیست، توسعۀ پایدار و پایداری اکوسیستم اهمیت زیادی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی توان بوم‌شناختی استان خراسان رضوی در حفاظت از برخی گونه‌های پستانداران شاخص انجام گرفت. یازده نمایه در قالب نه معیار کلی شامل فاصله از جاده، شیب، ارتفاع، تراکم پوشش گیاهی، جهت جغرافیایی، فاصله از مناطق تحت حفاظت، فاصله از منابع آبی و فاصله از مناطق مسکونی و کشاورزی به‌کار گرفته شد که با توجه به تأثیرگذاری آنها در پتانسیل زیستگاه ارزیابی شدند. اهمیت نسبی معیارها با روش سلسله‌مراتبی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی تعیین شد. براساس نتایج تحقیق برای کاربری حفاظت، مهم‌ترین معیار برای گونه‌های کل و بز، قوچ و میش عامل شیب به‌ترتیب با ضریب 0/372 و 0/342؛ برای گونه‌های گربۀ پالاس، پلنگ، گربۀ شنی، کاراکال و کفتار عامل ارتفاع به‌ترتیب با ضرایب 0/275، 0/338، 0/285و 0/332؛ برای یوزپلنگ عامل فاصله از اراضی کشاورزی و مسکونی با ضریب 0/291؛ و برای آهو عامل پوشش گیاهی با وزن 0/311تعیین شد. مسئولان حفاظت محیط زیست استان خراسان رضوی، از مکان‌های اولویت‌دار شناسایی‌شده در این تحقیق می‌توانند برای برنامه‌ریزی و گسترش مناطق تحت حفاظت جدید استفاده کنند.