فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آغاز هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلاد با فرهنگ دالما شناخته می‌شود که یکی از پیچیده‌ترین فرهنگ‌های پیش‌ازتاریخ محسوب می‌گردد، چراکه دارای پهنۀ وسیع فرهنگی است. با تمام پژوهش‌هایی که برای روشن کردن وضعیت فرهنگی دورۀ دالما در نقاط مختلف انجام شده، هم‌چنان این دوره به‌عنوان یکی از مبهم‌ترین دوره‌های باستان‌شناختی نه‌تنها منطقۀ شمال‌غرب، بلکه زاگرس‌مرکزی، مناطق قفقاز و آناتولی نیز محسوب می‌گردد؛ لذا پرسش‌های فراوانی نیز در این‌زمینه به ذهن متبادر می‌شود، ازجمله این‌که پیوندهای فرهنگی ساکنان منطقۀ قفقاز (نخجوان)، شمال‌غرب و زاگرس‌مرکزی با مناطق همجوار چگونه است؟در این پژوهش به بررسی فرهنگ آغازین هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلاد می‌پردازیم و مناسبات مناطق تحت‌پوشش فرهنگ دالما را با تکیه‌بر مواد فرهنگی شرح می‌دهد تا بهتر بتوان پیوندهای فرهنگی مناطق مختلف را مشخص نمود. در این بین شمال‌غرب و زاگرس‌مرکزی به‌دلیل موقعیت استراتژیک خود، نقش مهمی در مناسبات منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و مبادلات تجاری در عصر مس‌وسنگ قدیم ایفا نموده‌اند؛ هرچند که هرکدام دو حوزۀ متفاوت جغرافیایی را شامل می‌شوند. روش این پژوهش مبتنی‌بر مطالعات میدانی و سپس پژوهش‌های کتابخانه‌ای است. در این پژوهش، تلاش بر آن است که با مطالعۀ یافته‌های باستان‌شناختی محوطه‌های شاخص دالما، به پیوندهای فرهنگی در مناطق تحت سیطرۀ فرهنگ دالما پرداخته شود؛ البته که شرایط زیست‌محیطی و عوامل جغرافیایی از مؤلفه‌های اصلی تأثیرگذار در این پراکنش بوده‌اند و نقش بسیار مهمی در این پهنۀ وسیع داشته‌اند. نتایج مطالعات در محوطه‌های فرهنگ دالمایی ازجمله تپه دالما، تپه صوفیان و تپه قشلاق نشانگر شباهت‌های بسیاری با حوزه‌های فرهنگی تحت نفوذ فرهنگ دالما، مانند مناطق قفقاز از یک‌طرف، و زاگرس‌مرکزی از طرف دیگر بوده است.