فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر اسلامی به‌ویژه معماری آن، همواره بازتاب اندیشه‌های عرفانی و معنوی بوده است. این هنر دینی، تفسیر عرفانی انسان، جهان و زندگی اوست و دین نیز سرچشمۀ این عرفان و معنویت است. نقوش کاشی و کتیبه‌ها در بناهای اسلامی نه‌تنها به زیبایی ظاهری آن‌ها می‌افزایند، بلکه به‌عنوان نمادی از عوالم غیبی و تجلیات معنوی نیز عمل می‌کنند. نقوش هندسی پیچیده که در کاشی‌کاری‌ها به‌کار می‌روند، رمزی از وحدت وجود و نظام هماهنگ الهی در جهان هستند. این نقوش با تکرار و تنوع خود، اشاره‌ای به بی‌کرانگی حضرت حق و ظهور او در مراتب گوناگون هستی دارند. در این پژوهش، تمرکز بر خانقاه‌هایی در شهر بخارا بوده که جدارۀ خارجی آن‌ها با تزئینات آراسته شده است. این خانقاه‌ها یادگاری از دوران حکومت شیبانیان و اشترخانیان هستند که در آن زمان ساخته شده‌اند. تزئینات نمای خارجی این بناها که عمدتاً شامل نقوش گیاهی، نقوش هندسی و کتیبه‌هاست، بیشتر در بخش شرقی ایوان و گاهی نیز در آسمانه رواق‌ها مشاهده می‌شود. در پژوهش حاضر، ضمن شناسایی نقوش به‌کاررفته در تزئینات خانقاه‌ها، جایگاه این نقوش در بنا و معانی عرفانی نهفته در آن‌ها نیز بررسی می‌شود. روش تحقیق در این پژوهش مبنی بر بررسی نمونۀ موردی و اطلاعات بر اساس مطالعه کتابخانه‌ای و اسنادی به‌دست ‌آمده است. با مطالعه تزئینات می‌توان دریافت که نمادهایی مانند نور، جاودانگی، توجه به مفهوم وحدت در کثرت به‌وسیله نگاره‌هایی مانند گل‌های نیلوفرآبی، گل شاه‌عباسی، شمسه‌هایی بر مبنای اعداد زوج و برخی آیات کتیبه‌ها بیان شده است.