مالکیت آفریدههای هوش مصنوعی؛ مروری بر چالش نوین حقوق مالکیت فکری در عصر فناوری
نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
doi
10.30497/law.2024.245828.3492چکیده
با مشاهده انبوه محتوای تولید شده از سوی هوش مصنوعی، این سوال اساسی متبادر میشود که مالکیت این آفریدهها متعلق به کیست؟ آیا هوش مصنوعی میتواند مالک داراییهای معنوی تولید شده باشد؟ برای پاسخ به این سوالات، پارادایمهای کنونی حقوق مالکیت فکری به چالش کشیده شده است و از سوی دیگر، نحوه رویارویی قوانین با خلاقیّتهای نوین ماشینمحور میتواند حاوی پیامدهای اقتصادی و تجاری گسترده باشد. هوش مصنوعی در حال حاضر برای تولید آثار مختلف هنری، علمی، رسانهای، کامپیوتری و امثال آن بهکار گرفته شده است. از بُعد نظری، این آثار میتوانند متعلق حق تلقی نشوند؛ زیرا توسط نویسنده انسانی خلق نشده و در نتیجه میتوانند آزادانه مورد استفاده قرار گیرند. امّا این امر پیامدهای اقتصادی ناخوشایندی خواهد داشت، چه آنکه اشخاص حقیقی و شرکتها میلیونها دلار بر سیستمهایی سرمایهگذاری کردهاند که محصولات آن توسط قانون مورد حمایت واقع نشده و میتواند بدون پرداخت هزینه توسط هر کسی در جهان بهکار گرفته شود. این چالش بیتردید آینده هوش مصنوعی را تضعیف کرده و سرمایهگذاری بر روی آن را مخاطرهآمیز خواهد کرد. برای حل چالش مالکیت فکری تولیدات هوش مصنوعی، راهکارهایی در سراسر جهان ارائه شده است؛ این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی در ضمن مطالعه و ارائه رویکردهای مختلف، به این نتیجه رسیده است که اعطای حقوق مادی و معنوی به شخصی که عملیات هوش مصنوعی را ممکن کرده است، معقولترین رویکرد است که تضمینگر تداوم سرمایهگذاری شرکتها در حوزه فناوری خواهد بود.