واکاوی نقش بلوکسالاری در تحقق بانکداری اسلامی با نگاهی به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشآموخته دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.30497/law.2024.245690.3485چکیده
مفاهیمی از جمله حق و عدل، رفاه عمومی و تجلی اخلاق انسانی از مهمترین اهداف بانکداری اسلامی بهشمار میآید. بهرغم تأکید اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بر شرعی بودن کلیه فعالیتهای اقتصادی و فراهم شدن حکمرانی قوانین مبتنی بر شریعت، اجرای صحیح و کارآمد بانکداری اسلامی در نظام بانکی کشور با روش دیوانسالاری و مبتنی بر فرآیندهای سنتی عملی نگردیده است. از سوی دیگر، خدمات مالی نظیربهنظیر (P2P) بهمنظور تحقق ویژگیها، اصول و اهداف بانکداری مبتنی بر اخلاق، به طور فزایندهای در حال ایجاد تغییرات قابلتوجهی در سراسر جهان است و بلوکسالاری به تمام و کمال پوششدهنده آن است. بلوکسالاری میتواند خدمات مالی نظیربهنظیر را بدون واسطه و دخالت شخص ثالث به بهترین نحو انجام دهد؛ بلوکسالاری با حذف واسطه در بانکداری سنتی، هزینه تمامشده خدمات مالی را کاهش میدهد؛ مخاطرات حملات سایبری در بانکداری بلوکسالاری کمتر است؛ از اینرو هزینه مخاطرات عملیاتی کاهش مییابد. سؤال اصلی تحقیق حاضر این است که قابلیت بلوکسالاری برای تحقق بانکداری اسلامی حقیقی چیست؟ این پژوهش با بهرهجویی از منابع کتابخانهای نوین و روش توصیفی تحلیلی پاسخ به این سؤال را اینگونه روشن ساخت که اولاً، ارکان بلوکسالاری هیچگونه منافاتی با اصول اخلاقی و شرعی اسلام ندارد، و ثانیاً، بلوکسالاری با توجه به الزامات و قابلیت خود، اهداف مشخص شده در قانون اساسی ایران در راستای شرعیبودن فعالیتهای اقتصادی را جامه عمل میپوشاند. در این مقاله سعی شده است تا برخی از شاخصهای حکمرانی شرکتی و اخلاقمحور در سه روش بانکداری دیوانسالاری، بلوکسالاری خصوصی و بلوکسالاری عمومی را - که مورد اخیر، مورد مطلوب حکمرانی مردمسالاری بر بانکداری است - بهطور تطبیقی مورد مطالعه قرار دهد.
