فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

موقعیت ویژۀ ارتباطی استان لرستان در غرب ایران، در ادوار مختلف باعث عبور راه‌های ارتباطی مهم و پرترددی از آن شده است؛ یکی از راه‌های مهمی که در دوران اسلامی از لرستان عبور می‌کرده، راه ارتباطی خوزستان به همدان بوده است. این راه در دوران اسلامی رونق زیادی یافت و به مسیر اصلی ارتباط خوزستان با غرب و مرکز فلات ایران تبدیل شد. باوجود معرفی این راه در گزارش‌های پیشین، اما از مسیرهای عبور این راه، شمار و کیفیت آثار و شواهد باستان‌شناسی مسیر آن اطلاعات جامع و کاملی در دست نیست. این کمبود ضرورت انجام پژوهشی مستقل به‌منظور شناسایی و معرفی این مسیر ارتباطی و شواهد باستان‌شناسی آن را فراهم کرده است. پژوهش حاضر با طرح دو پرسش: 1-راه‌ ارتباطی شاپورخواست به خوزستان در دوران اسلامی از کدام منطقۀ لرستان عبور می‌کرده است و چه شواهد باستان‌شناسی از آن باقی‌مانده است؟ 2-روند تکوین این راه در دوران اسلامی چگونه بوده است و چه جابه‌جایی‌های در این دوران در مسیر آن رخ داده است؟ به مطالعۀ این راه در حدفاصل شهر شاپورخواست تا خوزستان پرداخته است. هدف اصلی پژوهش مشخص کردن مسیرهای عبور راه، دسته‌بندی آثار موجود در مسیر آن، تجزیه و تحلیل آثار موجود در مسیر راه و بررسی تغییرات و جابه‌جای‌های مسیرهای این راه ارتباطی در دوران اسلامی است. رویکرد پژوهش ترکیبی از روش تاریخی-تحلیلی و تطبیقی است؛ یافته‌ها با استفاده از بازدیدهای میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای گردآوری شده است. ارزیابی شواهد باستان‌شناسی و گزارش‌های متون تاریخی نشان می‌دهد راه ارتباطی شاپورخواست به خوزستان در دوران اسلامی از ولایت بالاگریوه واقع‌در بخش میانی لرستان و از منطقۀ معروف به «نوم‌کوه/ میان‌کوه» می‌گذشته است. در مسیر این راه مجموعه‌ای از آثار معماری شامل: قلعه، پل، کاروانسرا، آرامگاه، میل‌راهنما، محوطه‌های استقراری و آسیاب شناسایی شد. شواهد نشان می‌دهد که این راه از یک الگوی تاریخی پیروی کرده و منطبق بر یک مسیر باستانی است که تغییرات و جابه‌جای‌های آن در دوران اسلامی جزئی بوده و منازل و ایستگاه‌های آن با کمترین تغییری تا دوران معاصر استفاده می‌شده‌اند.