جایگاه تجرید در آرایه های معماری دوره تیموریان

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه فرهنگیان، گروه هنر، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

doi
10.22034/hgj.2025.495459.1031
چکیده

بخش مهمی از معماری اسلامی- ایرانی را تزیینات بنا با هدف هویت بخشی به آنها، برعهده دارد. این نقوش در مسیر تحول و توسعه تدریجی خود، دارای جلوه های خاصی از مفاهیم  فلسفی، حکمی و هنری در اجرای آرایه ها است و به تدریج از نقوش انسانی و حیوانی، به نقوش گیاهی (اسلیمی و ختایی)، هندسی و خط توسعه یافته اند. ‌‌‌بنا بر سخن محققان و شرق شناسان، این نقوش و نحوه ی استفاده از آنها در هنر اسلامی، دارای ویژگی ها و کارکردی آگاهانه و منحصر به فردی است که بر اساس نگاه توحیدی به بیانی خاص در هنر تجریدی رسیده است. در این پژوهش، به بررسی جایگاه نقوش تجریدی و کیفیت بیانی تجرید در آرایه های هنر اسلامی دوره تیموری پرداخته شده و این سوال بنیادین مطرح است که:"تجرید در آرایه های معماری عصر تیموری چه جایگاهی دارد". به نظر می رسد، سنت تزیین کاشی با نقش های ختایی- اسلیمی و گره چینی های هندسی در پوشش بیرونی بناها که دردوره تیموری به اوج رسیده بر مبنای این مهم  بوده  است. تبیین هنر تجریدی،  بیان، فهم و آموزش صحیح در مراکز دانشگاهی و علمی ، ضرورت پژوهش است،زیرا هنوز عده ا ی، دو مقوله انتزاع در غرب و تجرید در هنر اسلامی را یکی می‌دانند.