فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: تفکر نقادانه، کلید حل مسائل پیچیده مهندسی است. برخورداری از این شایستگی‌، دانشجویان را به تحلیلگرانی توانمند تبدیل می‌کند. در فضای چندبعدی مهندسی، شناسایی و تقویت عوامل مؤثر بر این تفکر، موتور محرک ارتقای کیفیت آموزش و خلق راه‌حل‌های نوآورانه است. هدف این پژوهش، شناسایی و مدلسازی عوامل تأثیرگذار بر تفکر نقادانه در میان دانشجویان مهندسی است.روش پژوهش: پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته و طرح اکتشافی انجام شد. در بخش کیفی، یک بررسی نظام‌مند بر اساس‌ دستورالعمل PRISMA صورت‌گرفت و مقالات نمایه‌شده در پایگاه‌های اسکوپوس و ساینس‌دایرکت تحلیل شدند. با بهره‌گیری از تحلیل اسناد، تحلیل محتوای مقایسه‌ای پژوهش‌های مرتبط و مصاحبه با خبرگان، عوامل مؤثر بر تفکر نقادانه استخراج شد. در بخش کمّی، روابط میان عوامل شناسایی‌شده با استفاده از تحلیل معادلات ساختاری تفسیری (ISM) بررسی و سطح‌بندی گردید. سپس با به‌کارگیری تحلیل تاثیرات متقابل مستقیم و غیرمستقیم (MICMAC)، میزان اثرگذاری و اثرپذیری متقابل عوامل مشخص و یافته‌های کیفی تأیید شد.یافته‌ها: از میان ۱۱ عامل استخراج‌شده، هشت عامل کلیدی شامل روش‌های تدریس تعاملی، کیفیت محتوای آموزشی، توانایی تحلیل و حل‌مسئله، نظام پشتیبانی و بازخورد، پرورش خلاقیت، عوامل محیطی ـ فرهنگی، کاربرد فناوری در آموزش و عوامل فردی–انگیزشی، تأثیر معناداری بر تقویت تفکر نقادانه دانشجویان مهندسی دارند.نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که تقویت تفکر نقادانه در آموزش مهندسی مستلزم نگاهی سیستماتیک و تمرکز بر عوامل مستقل و ارتباطی است. بازطراحی برنامه‌های درسی، توسعه روش‌های تدریس تعاملی و بازنگری نظام‌های ارزیابی می‌تواند زمینه‌ساز تربیت مهندسانی توانمند و آماده برای مواجهه با چالش‌های نوین باشد.