تحلیل عینیت علمی در مسأله ارزشباری علم
نویسندگان
1 موسسه پیوهشی حکمت و فلسفه
doi
10.22034/jpiut.2021.41631.2664چکیده
تأثیر ارزشها بر علم این واهمه را برای برخی فیلسوفان علم پدید آورده است که رسالت اصلی علم، یعنی عینیت خدشهدار شود. تلقی سنتی از عینیت ـ که در گرو عینیت متافیزیکی است ـ معمولاً مطابقت تصویر ذهنی با واقع خارجی و مستقل بوده است؛ اما با دشواری دستیابی به آن و نیز تنوع مبانی معرفتی مدرن، تلقیهای جدیدتری از آن ارائه شده است که در مسأله ارزشباری علم نیز اثرگذارند. پیوند دادن عینیت با عنصر اعتماد یا کمال معرفتی یا خلوص از ارزشهای غیرعلمی و گرایشهای شخصی، نمونههایی از این رویکردها هستند. با این همه، در برخی رویکردهای جدید بین مراد از عینیت و روش دستیابی به آن و عوامل مؤثر بر آن خلط شده است. عینیت بهمعنای مطابقت علم با واقع خارجی (متعلق علم) است و پس از روشن شدن مبنا درباب اینکه چنین چیزی ممکن و قابل دسترسی است یا نه، درباره روش رسیدن به این مطلوب و نیز موانع آن بحث میشود. این عینیت شامل دو مرحله فرآیندی و برآیندی است و نتایج علمی در صورتی عینی خواهند بود که فرآیند علم، عینی و خالی از عوامل و ابزار غیرعینی باشد. اثرگذاری ارزشها بر علم نیز تا زمانی که این مؤلفه مهم (مطابقت) را خدشهدار نکند، چندان چالش مهمی برای علم به شمار نمیآید.