سرشت هتروتوپیک (دگرفضایی) غزل قلندری (با تاکید بر غزلی از فخرالدین عراقی)

نویسندگان

1 گروه ادیان و عرفان، واحد تاکستان، دانشگاه آزاد اسلامی، تاکستان، ایران؛

2 گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

doi
10.22059/jpl.2025.389105.2291
چکیده

غزل قلندری به مثابه یک ضدژانر، با وارونه­سازی قراردادهای موجود در سنت‌های ادبی پیشین، به طور مستقیم و غیرمستقیم ارزش‌های نمادین و روش کلی دیگر ژانرهای ادبی را به نقد و چالش می­کشد. این پژوهش با بررسی تعامل غزل قلندری با دو ژانر سنتی شعر وعظی و شعر مدحی، به تحلیل هویت هتروتوپیک و ساختار بین­ژانری این نوع شعر پرداخته، و در پایان با تمرکز بر غزلی از فخرالدین عراقی نشان داده است که غزل هتروتوپیک قلندری چگونه با بهره­گیری از استراتژی‌های پارودیک و تصویرپردازی­های کارناوالی، ضمن هم­گرایی با دیگر ژانرهای سنتی شعر فارسی و توسعه آنها در جهت­های جدید، همزمان آنها را در یک بازی‌ ادبی پیچیده‌ به چالش ­کشیده و لایه‌های جدیدی از بینامتنیت را خلق می‌کند.