تحلیل شبکه ارتباطی راوی کودک و بزرگسال با ساختار و معنا در شعر پروین اعتصامی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین

doi
10.22059/jpl.2024.371477.2231
چکیده

هدف پژوهش حاضر طبقه ­بندی ساختاری و بررسی شبکه­ های ارتباطی راویان کودک و بزرگسال و ارتباط آنها با ساختار و فرایند خلق معنا در دیوان پروین اعتصامی است. تعمق در دیوان پروین اعتصامی نشان می ­دهد که در برخی از اشعار وی با راوی کودکی فقیر یا یتیم مواجهیم که با پرسشی فریادگونه یا مساله ­ای اجتماعی را بیان می­ کند که صبغۀ اعتراضی و سوالی دارد و یا با نگاه معصوم کودکانه اختلافات طبقاتی را به بحث می­ گذارد. آنچه در بوطیقای اشعار کودک محور پروین دیده می­ شود، وجود نوعی شبکه ارتباطی در دو محور ساختاری- تعلیمی در این گونه اشعار است. بُعد ساختاری به گونه است که روایت با راوی کودک(انسان یا پرنده) شروع می­شود و در ادامه با روایت یک بزرگسال(معمولا مادر) به انجام می­ رسد و بُعد تعلیمی این نوع از روایت در شبکه ­های ارتباطی و بن مایه­ های متن نهفته است که با جواب مادر به پرسش فرزند، با سه نوع واکنش(تاییدی، باطل و استفهامی) یک پیام اخلاقی به مخاطب منتقل می ­کند. نتایج پژوهش نشان می­ دهد که فرایند آغاز روایت با راوی کودک و ورود بزرگسال به آن، دو هدف عمده ساختاری- معنایی دارد و بوطیقای خاصی را در شعر پروین بنا می ­کند