بررسی الگوهای استقراری محوطههای عصرآهن شهرستان بیجار، استان کردستان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتریگروه باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 دانشیار گروه هنر و معماری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلیسینا، همدان، ایران
5 کارشناس اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، استان کردستان، سنندج، ایران
doi
10.22084/nb.2022.25848.2458چکیده
چکیدهشهرستان بیجار، یکی از شهرستانهای شرق استان کردستان است. این شهرستان، دارای سه بخش (مرکزی، چنگ الماس، کرانی)، و 11 دهستان را شامل میشود. بیجار منطقهای، در راستای رشتهکوههای غرب ایران و یک-سوم اراضی آن کوهستانی است. بررسیهای باستانشناختی که طی سالهای اخیر ازسوی میراثفرهنگی استان کردستان در این منطقه انجامشده، آثاری از دوران پیشازتاریخ تا دوران اسلامی شناسایی شده، که 71 محوطه مربوط به عصرآهن است؛ اما هنوز شناخت و تبیین کامل از مواد فرهنگی منطقه و ویژگیهای آن صورت نگرفته است. هدف از این پژوهش، مطالعۀ سکونتگاههای عصرآهن، تحلیل همبستگی این سکونتگاهها با عوامل محیطی جغرافیایی و نوع معیشت است. گردآوری اطلاعات پژوهش حاضر، برمبنای روش میدانی، توصیفی-تحلیلی، تهیه و تفسیر عکسهای ماهورهای، نقشههای GIS و کتابخانهای است؛ بررسی الگوهای استقراری عصرآهن شهرستان بیجار، به شاخصههایی چون: ارتفاع، میزان شیب، دسترسی منابع آبی، توپوگرافی و... میپردازد. مهمترین پرسش اصلی پژوهش این است که، عوامل زیستمحیطی چه نقش و تأثیری بر شکلگیری، نحوۀ پراکنش و برهمکنش فرهنگی استقرارگاههای عصرآهن در شهرستان بیجار داشتهاند؟ نتیجۀ دستیابی به این پرسش از طریق تجزیه و تحلیل دادههای بهدست آمده، و تهیۀ نقشههای GIS براساس اطلاعات موجود نشان میدهد. با غلبۀ بشر بر شرایط محیط طبیعی در عصرآهن اغلب مناطق کوهستانی- نیمهکوهستانی و دشت منطقۀ مورداستفاده قرار گرفته است. بیشترین تراکم مناطق مورد سکونت در بخشهای شمالشرقی - مرکزی و نوار جنوبغربی تقسیم شدهاند. اکثر محوطهها در ارتفاع کمتر از 2000متر در منطقه واقعشده است و با توجه به شاخصههای اثرگذار ازجمله: ارتفاع، شیب، منابع آبی و کاربری زمین، مبنای استقرار زیستگاههای دائمی بر پایۀ کشاورزی(آبی-دیم)، دامپروری و استقرارهای دائمی، فصلی-کوچرو بهصورت رمهداری در این منطقه شکلگرفته است.
