اثرپذیری داستان دیوِ گاوپای و دانای دینیِ مرزباننامه از داستانهای حضرت موسیع و حضرت محمّدص
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
doi
10.22059/jpl.2022.336253.2007چکیده
یکی از داستانهای مهم و چالشبرانگیز مرزباننامه، دیوِ گاوپای و دانای دینی است که باب چهارم این کتاب را به خود اختصاص داده و از زوایای مختلفی به آن نگریسته شده است. یکی از دلایل تعدّد گمانهزنیها دربارۀ این داستان، تداعی معانی و ارتباط برقرار کردن آن با طیفی از روایات دینی، تاریخی، اساطیری و بنمایههای داستانیِ موجود در اساطیر ایرانی و داستانهای سامی است که هرکدام بهنوعی با داستان دیوِ گاوپای و دانای دینی اشتراکات مضمونی دارند و این احتمال وجود دارد که وراوینی با گنجاندن هدفمند برخی نشانهها و شواهد در متن، بر آن بوده است تا مخاطبِ آگاه را به آن روایات، رهنمون شود. وی از این طریق، ضمن گسترش اغراض و ابعاد داستانی و پیوند دادن ذهن مخاطب با روایات مشابه، بین عبارات باب چهارم مرزباننامه انسجام و هماهنگی برقرار میکند. پژوهشهای انجامشده در این باره، این داستان را بیشتر از دیدگاه نقد اسطورهشناسی و الگوهای روایی مربوط به آن و ادیان ایران باستان کاویدهاند و ارتباط آن با داستانهای سامی نظیر داستان حضرت موسی ع و حضرت محمّدص در متون دینی و تاریخی مغفول مانده است. در این نوشتار، به شیوۀ توصیفی- تحلیلی، بر اساس شواهدِ درونمتنی و برونمتنی و ارائۀ مستندات ساختاری، لفظی و محتوایی، شباهتها و روابط این داستانِ مرزباننامه با روایات مذکور تبیین میگردد و نشان داده میشود که چگونه وراوینی به مدد هنر ویژۀ خویش و بهکارگیری شگردهای قصّهپردازی، داستانی با گفتمانی چندلایه پدید آورده که صداهای مختلفی از آن شنیده میشود.
