فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خاوران‌نامۀ ابن‌ حسّام خوسفی، مثنوی‌ای در ­قالب ­حماسۀ دینی‌ است، با موضوع ­داستان‌های ­خیالی از سفرها و جنگ‎های ­حضرت ­علی ع با شاهان بت‌پرستی­چون تهماس‌شاه و صلصال‌شاه که در­برگیرندۀ ­مفاهیم کهن‌­الگوییِ فراوان است.کهن‌­الگوی ­قهرمان و سفر، بنا به ­سرشت حماسه، از پرکاربردترین بن‌مایه‌های آن است. این­ پژوهش درصدد است تا به روش توصیفی_تحلیلی، الگوی ­پیشنهادی­ جوزف­کمپبل را با عنوان­ سفر قهرمان، در خاوران‌نامه بررسی و میزان انطباق ­آن را با مثنوی خاوران‌نامه مشخّص­ کند. سه ­بخش اصلی ­نظریّۀ سفرِ­ قهرمان عبارت‌اند از: عزیمت (جدایی)، رهیافت (تشرّف) و بازگشت. این نظریّه با زندگی قهرمان­ حماسه همخوانی­ دارد؛ زیرا قهرمان ­هر حماسه‌ای برای رسیدن به مقصود ­خویش، راه‌های سختی را طی­ می‌کند. او در سفر­خود با وحشتناک‌ترین مسیرها و شگفت‌ترین موجودات و خطرناک‌ترین دشمنان مواجه می‌شود؛ امّا با شجاعت ­تمام می‌تواند تمام ­گذرگاه‌های­ سخت را پشت ­سر گذارد و به هدف­ خویش نایل شود. سفر قهرمان در خاوران‌نامه، سفری ­دینی است. حضرت علیع برای نجات انسان‌ها از نیروهای پلید، سفری طولانی را آغاز­ می‌کند. در این ­سفر با دیوان، اژدها و جادوگران به ­جنگ­ می‌پردازد و سرانجام بر تمام بدی‌ها فایق­ می‌آید. علیع با ندای درونی­ خود، برای رفع ­نگرانی ­پیامبرص پا در مسیر­ پرخطر می‌گذارد و به کمک ­یاریگران می‌تواند چهارده ­خوان را به‌خوبی پشت­ سر بگذارد. خوان‌ها، نماد­ موانع و مشکلاتی است که قهرمان برای به ­کمال­ رسیدن­ خود و احراز­ برتری و شایستگی­ خویش پشت ­سر ­می‌گذارد و بعد ­از یگانگی و خدای‌گون­ شدن، پیروز و سرافراز به مدینه باز­می‌گردد و تحفۀ­ سلیمان را برای ­پیامبر به ­ارمغان ­می‌آورد. نتایج پژوهش نشان ­می­‌دهد مراحل­ ندای ­درونی، کمک ­از ماوراء، عبور­ از آستان، شکم ­نهنگ، جادۀ ­آزمون‌ها، زن در نقش­ وسوسه‌گر، برکت­ نهایی و مرحلۀ آزاد و رها در خاوران‌نامه با مراحل سفر قهرمان­ کمپبل انطباق دارد و حذف برخی مراحل به ­دلیل ­ماهیّت ­دینی ­این ­اثر­ حماسی است.