فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گنبدهای اورچین یکی از گونه‌های رایج گنبدسازیِ ایران در کنار گنبدهای نار و رُک می‌باشد که نمود ساختاری جدید و فناوری عصر خود بوده‌اند؛ هم‌چنین برخی از پژوهشگران اشاره دارند که پیدایش این نوع گنبد به عصر سلجوقی بازمی‌گردد. به‌همین دلیل، شناخت سیر تحول ایجاد شده از دورۀ سلجوقی تا بعد از آن در ساختار گونه‌های گنبد اورچین مورد اهمیت می‌باشد؛ به‌طوری‌که هدف پژوهش به گونه‌شناسی در کنار شناسایی تغییرات در هندسۀ گنبد اورچین توجه‌داشته و عوامل مؤثر بر شکل‌گیری گنبدهای اورچین را موردمطالعه قرار می‌دهد. در این مسیر، این پژوهش درصدد پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها است؛ چه عواملی بر شکل‌گیری گنبد اورچین در دورۀ سلجوقی نقش داشته است؟ و سیر تغییر در عوامل مؤثر بر شکل‌گیری گنبدهای اورچین بیانگر چیست؟ جنبه‌ای دیگر از انجام این پژوهش محسوب می‌گردد. روش پژوهش این جستار، توصیفی و تحلیلی است و اطلاعات لازم از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و پیمایش‌های میدانی، جمع‌آوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان‌داد، مؤلفه‌های مختلفی بر پراکنش گونه‌های مختلف گنبدهای اورچین تأثیرگذار بودند و این مؤلفه‌ها در معماری دوره‌های بعد تداوم‌یافته‌اند که نمودی از نمادهای معماری دورۀ سلجوقی می‌تواند در ساختار گنبد اورچین باشد؛ هم‌چنین گنبدهای اورچین با حفظ ویژگی‌های معماری سلجوقی در خود، زمینۀ ساختار نوینی در این عصر را ایجاد کرده و در دوره‌های بعد با حفظ ماهیت، گونه‌های متنوعی از گنبد اورچین را به‌وجود آورده‌اند. این تغییر و تحولات از دورۀ سلجوقی شروع‌شده و عمدتاً با ماهیتی ساده نسبت به دوره‌های بعد از خود ایجاد شده‌است؛ به‌طوری‌که می‌توان اوج هندسۀ پیچیده در اجزای گنبد را مرتبط با دوره‌های بعد از سلجوقی مرتبط دانست.