پالت‌های نوظهور در کاشی‌کاری معاصر (مطالعه موردی: کاشی‌‌کاری‌های معرق حرم مطهر حضرت رضا(ع))

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر گروه مطالعات تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشگاه هنر ، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر، دانشگاه هنر، تهران، ایران

doi
10.22034/hgj.2024.208908
چکیده

حرم مطهر امام رضا(ع) به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بناهای مذهبی جهان، گنجینۀ عظیمی از تزئینات معماری در طی قرون متمادی محسوب می‌شود. از میان این تزئینات، کاشی‌کاری را می‌توان به‌عنوان شاخص‌ترین عنصر تزئینی در این مجموعه قلمداد کرد. این مجموعة عظیم، آثاری کم‌نظیر از کاشی‌کاری دوره‌های سلجوقی تا معاصر را در خود جای داده است. رنگ‌های به‌کاررفته در کاشی‌کاری ایران، روند تحول خود را از دورۀ قاجار آغاز نموده و در دوران معاصر، تنوعی گسترده یافته است. با توجه به نقش و اهمیت رنگ در کاشی‌کاری، در پژوهش حاضر علاوه بر شناسایی رنگ‌های جدید و نوظهور کاشی‌کاری معاصر در حرم رضوی، سعی گردیده با توجه به مشخصات علمی این رنگ‌ها، مقایسه‌ای توصیفی با رنگ‌های هم‌خانواده و متعلق به دوره‌های پیشین انجام شود. بنابراین، هدف این پژوهش شناسایی پالت و تنوع رنگ‌های تازه‌ای است که به این فضای معنوی افزوده شده‌اند. حال این پرسش مطرح می‌شود کدام رنگ‌ها به‌عنوان پالتی نو در کاشی‌کاری‌های معرق معاصر بروز یافته و مشخصات آن‌ها چیست؟ بر این اساس، با استناد به مصاحبه‌های میدانی با استادکاران شرکت کاشی سنتی آستان قدس رضوی و نیز رجوع به منابع کتابخانه‌ای در رابطه با تاریخ نصب و مرمت کاشی‌ها، تمامی کاشی‌های معرق مربوط به دهه 70 تا اواخر دهه 90 شمسی شناسایی و عکاسی شده و یافته‌ها با روش توصیفی-تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفته است. درنهایت، تعداد 135 کد رنگ، بیشتر از صحن‌ها و رواق‌های تازه احداث‌شده به دست آمد. این رنگ‌های نوظهور متعلق به 6 خانواده رنگی مختلف هستند.