فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از ضمانت‌اجراهای غیرقضایی که در برخی سیستم‌های حقوقی به‌کارگیری شده، نهاد فروش خودیاری است. این نهاد به منظور دفع ضرر از یک طرف قرارداد که از اقدام طرف دیگر متضرر گردیده پیش‌بینی شده است؛ به عبارت دیگر، وقتی در یک رابطه قراردادی یک طرف نسبت به تعهداتی که در مقابل طرف دیگر قرارداد دارد مرتکب تخلف شود و شخص زیان‌دیده مال متخلف را در اختیار داشته باشد، این نهاد اجازه می‌دهد تا در موارد مشخص، متضرر به طور قانونی و به منظور جبران ضررهای خود اقدام به فروش مال طرف متخلف نماید. این نهاد هم در نظام حقوقی ایران و هم در اصول حقوق قراردادهای اروپا به رسمیت شناخته شده است، اما نه به عنوان اصلی کلی و فقط در مواردی قابلیت به‌کارگیری دارد که از سوی قانون حاکم بر قرارداد پیش‌بینی شده باشد. در فقه امامیه، نزدیک‌ترین نهاد به فروش خودیاری قاعده تقاص است؛ به نظر می‌رسد این قاعده را بتوان مبنایی برای نهاد فروش خودیاری در فقه امامیه شناخت.