شاخصههای فرمی، تزئینی و مضامین مهرهای شاهان افشار
نویسندگان
1 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 پژوهشگر آزاد، ایران.
3 کارشناسیارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.22084/nb.2023.28196.2617چکیده
مُهر و اثرمهر شاهان و حاکمان بهدلیل ماهیت سیاسی و فرهنگی از ارزشمندترین آثار هر دوره بهشمار میآید. مُهر حاکمان بهدلیل پیشگیری از سوءاستفادههای مختلف، معمولاً بلافاصله پس از فوت یا برکناری از میان میرفت؛ از اینرو، بهجز تعداد معدودی، برجای نماندهاند، اما دانش امروزی همچنان ازطریق بررسی آثار مهر ایشان، قابل پیگیری و گسترش است. از آنجاییکه درخصوص دورۀ افشاریه، اطلاعات اندکی دردست است، بررسی آثار مهرهای برجامانده در میان اسناد و فرامین شاهان این دوره میتواند به تنویر بخش مهمی از تاریخ این دوره کمک نماید. در معدود مطالعات صورتگرفته درمورد مهر شاهان افشار، بیشتر به کلیات پرداختهشده و به مهر، تنها بهعنوان بخشی از آداب سندپردازی این دوره توجه شده است و اشارهای به فرم، تزئینات و مضامین آنها نشده است؛ برهمین اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و طبقهبندی فرم، نقوش و مضامین مهرها و اثرمهرهای شاهان افشاری درپی پاسخگویی به پرسشهایی چون: مهرهای هر یک از شاهان افشار چه فرمها و نقوشی داشته؟ و نوشتههای حکشده بر مهرهای آنان چه مضامین و مفاهیمی داشتهاند؟ خواهد بود. جامعۀ آماری مورد بررسی در این پژوهش، شامل 24 عدد مهر و اثرمهر از شاهان افشار است. روش گردآوری اطلاعات پژوهش، اسنادی از طریق مطالعات کتابخانهای و میدانی، و رویکرد پژوهش نیز، توصیفی-تحلیلیِ تاریخی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که صفحۀ اصلی مهرهای شاهان افشار به شکلهای مربع ساده یا تاجدار، بادامی ساده یا تاجدار، و بیضی بوده است؛ و مضامین اصلی نوشتار مهرها، اشاره به برخی آیات قرآنی، بر هویت صاحبان آنها و شعائری در عرض ارادت به پروردگار، امام علی؟ع؟ و امام رضا؟ع؟، و در مرتبۀ بعدی در ستایش شاهان افشار است.
