شاکلۀ درودگری و تناسبات دَر و پنجرههای چوبی ابنیۀ تاریخی شرق ایران
نویسندگان
1 دانشیار گروه صنایعدستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 دانشجوی دکتری، گروه صنایعدستی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران
doi
10.22084/nb.2023.27825.2592چکیده
دَر و پنجرهها بهعنوان پیمون در معماری ایرانی بهکاررفته ونیز دو، سه، پنج و هفتدریها دارای مفاهیمی خاص در اندازه و ابعاد و بسته به نوع بنا، حامل تزئینات فراوانی بوده که قابها از مهمترین آنهاست. هدف این پژوهش، تبیین ساختار درودگری و تناسبات دَر و پنجرههای ابنیۀ تاریخی شرق ایران است و بهدنبال پاسخ بدین پرسش است که، ساختار درودگری و تناسبات دَر و پنجرههای ابنیۀ تاریخی شرق ایران چیست؟ روش پژوهش بهلحاظ هدف، کاربردی و ازنظر ماهیت، توصیفی و تحلیلی بوده، گردآوری اطلاعات کتابخانهای و بهویژه میدانی و نمونهگیری، هدفمند نمونههای در دسترس است. نتایج حاصله را میتوان در سه بحث ارائه کرد؛ 1. انواع فرم و طرح، 2. طراحی و تناسبات، 3. تزئینات. در بحث اول، فرمها، تعداد لَت، طرح قاب بهترتیب در شش، پنج و شش دسته طبقهبندی میشوند. تعداد قابها بسیار فراوان بوده که شاکلۀ اصلی، تعیین محل قرارگیری دَر و پنجره با توجه به فضای داخلی بنا، تنظیم میزان ورود نور به داخل بنا و همچنین ارزشگذاری فضاها و سبب ایجاد نظم و جلوگیری از یکنواختی دیداری میشود. بحث دوم، اساس ساخت دَر و پنجره و روزنها، جریان باد و استفاده بهینه از نور طبیعی است که سبب تعیین ابعاد و اندازهها شده است. تکنیک ساخت آلت و لقط و تمامی دَر و پنجرهها برمبنای تناسبات طلایی طراحی و اجرا شده و تفاوتی میان هیچکدام نبوده و همگی از یک الگو تبعیت میکنند. در بحث سوم، تزئینات به سه دستۀ چوبی، فلزی، شیشهرنگی تقسیمشده و با توجه به نوع محل و فضای استفاده در بنا از الگوی خاص، زیباییشناسی، اصول هندسه و تناسبات در طراحی و اجرا تبعیت کرده و همگی معرف هنر اسلامی هستند.
