فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جنایات خطایی آن دسته از جنایات‌اند که هر یک از افراد جامعه ممکن است با آن‌ها مواجه شوند. از این‌رو، از دیرباز، هنگام وقوع جنایت خطایی از سوی یکی از اعضای جامعه، دیگران به یاری او می‌شتافتند. از جمله شیوه‌های کمک‌رسانی افراد به یکدیگر، نهادهای «عاقله» و «ضامن جریره» بوده‌اند که به‌جای مرتکب خطاکار، خون‌بها یا دیه ناشی از فعل او را می‌پرداختند. این نهادها که در فقه امامیه نیز مورد پذیرش قرار گرفته‌اند، حسب مورد وارد قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۰ و قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ شده و در موارد معینی پرداخت دیه را بر عهده دارند. بااین‌حال، در عمل به‌ندرت پیش می‌آید که این نهادها دیه ناشی از جنایت خطایی را پرداخت کنند؛ عاقله معمولاً به دلیل ناتوانی مالی از انجام این تکلیف سرباز می‌زند و عقد ضمان جریره نیز عملاً منعقد نمی‌شود تا خسارت‌زدایی کند. با توجه به این وضعیت، به نظر می‌رسد نهادهای یادشده کارایی خود را در شرایط کنونی از دست داده‌اند و می‌توان در کنار آن‌ها از تأسیسی نو با عنوان «بیمه جنایات خطای محض» بهره گرفت.